Shloka 16

Kuṣṭha-bheda-lakṣaṇa-nidāna and Śvitra (Kilāsa) Prognosis

Devanagari script

असंच्छन्नमदरणं कृमिवत्स्यादुदुम्बरम् / स्थिरं सत्यानं गुरु स्निग्धं श्वेतरक्तं मलान्वितम्

Transliteration

asaṃcchannamadaraṇaṃ kṛmivatsyādudumbaram / sthiraṃ satyānaṃ guru snigdhaṃ śvetaraktaṃ malānvitam

Translation

उदुम्बरं नाम कुष्ठं असंच्छन्नम् अदरणं च; कृमिवत् दृश्यते। तत् स्थिरं सततं गुरु स्निग्धं श्वेतरक्तवर्णं मलस्रावसमन्वितं च भवति।

Word by Word

• असंच्छन्नम्: uncovered, not concealed
• असंच्छन्नम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-संछन्न (प्रातिपदिक; छद्/छन्न-धातुज कृदन्ताधारित विशेषण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नकारार्थक उपसर्ग 'अ-' सहित विशेषण

• अदरणम्: non-fissured / without cracking
• अदरणम्: Visheshya (Qualified noun/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: अ-दरण (प्रातिपदिक; √दॄ/दर् (धातु) + ल्युट्/घञ्-प्रत्ययार्थक नामधातु; 'दरण' = विदारण/भेदन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नकारार्थक 'अ-'

• कृमिवत्स्यात्: should be like worms
• कृमिवत्स्यात्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृमि (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित) + स्यात् (√अस्, धातु)
• Form: स्यात्—लिङ् (विधिलिङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; 'कृमिवत्' = कृमिसदृशम् (उपमानविशेषण)

• उदुम्बरम्: (called) udumbara (a type/name)
• उदुम्बरम्: Karma/Pratipadyam (Object/वर्ण्य-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: उदुम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• स्थिरम्: stable, firm
• स्थिरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्थिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सत्यानम्: truthful/true (reading uncertain)
• सत्यानम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्यान (प्रातिपदिक; पाठभेद/दुर्लभ-रूप)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; रूपनिर्णयः संदिग्धः (सम्भवतः 'सत्य' + आन/अन)

• गुरु: heavy
• गुरु: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (अव्ययवत् प्रयोगः सम्भवः)

• स्निग्धम्: unctuous, oily
• स्निग्धम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्निग्ध (प्रातिपदिक; √स्निह् (धातु) क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• श्वेतरक्तम्: white and red
• श्वेतरक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्वेत (प्रातिपदिक) + रक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्वसमास (श्वेतं च रक्तं च)

• मलान्वितम्: accompanied by filth/impurity
• मलान्वितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मल (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक; √इ (धातु) क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषार्थः (मलेन/मलयुक्तम्)

Speaker

Lord Vishnu (in dialogue with Garuda/Vinata-putra)

Philosophical Teaching

Concept: Awareness of bodily impurity and disease to cultivate detachment and disciplined living.

Vedantic Theme: Deha-anityatva (impermanence of the body) and asuchi (impurity) as aids to vairagya.

Application: Maintain hygiene, seek appropriate treatment, avoid stigma, and use illness as a reminder to prioritize sattvic conduct and devotion.

Verse Rasa

Primary Rasa: bibhatsa

Secondary Rasa: bhayanaka

Cross References

Related Themes: Garuda Purana (medical/roga-nidana sections around 1.164: kushta/skin disorders taxonomy)

Characters & Entities

• Garuda
• Vishnu

FAQs

What is described as 'Udumbara' in this Garuda Purana verse?

This verse characterizes Udumbara as a worm-like, exposed condition that is firm/chronic, heavy and oily, whitish-red, and associated with impurity or discharge.

How does this verse fit the Garuda–Vishnu dialogue context?

Within the instructional dialogue, Vishnu enumerates named conditions and their diagnostic features, presenting a systematic description for recognition and understanding.

Practical application of this wisdom today?

Use it as a traditional symptom-description reference while relying on qualified medical diagnosis; it also highlights careful observation of chronicity, color, texture, and discharge.