Shloka 80
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
तुलसीं च समुत्पन्नां परार्ध्या मैक्यजां हरेः / पद्ममालां ददौ तस्यै मूर्तिमान्क्षीरसागरः
Transliteration
tulasīṃ ca samutpannāṃ parārdhyā maikyajāṃ hareḥ / padmamālāṃ dadau tasyai mūrtimānkṣīrasāgaraḥ
Translation
तुलसी नाम परार्ध्या हरेर्मैक्यजासमुत्पन्ना जाता; मूर्तिमान् क्षीरसागरः तस्यै पद्ममालां ददौ।
Word by Word
तुलसीम्Tulasī (the sacred basil)
तुलसीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतुलसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
समुत्पन्नाम्arisen, produced
समुत्पन्नाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसम्+उत्+पद् (धातु) → समुत्पन्न (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकाले कृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तुलसीम् इति विशेषण
परार्ध्याmost precious, highly valuable
परार्ध्या:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरार्ध्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (तुलसी) इति विशेषण
मैक्यजाम्born of Maikya/produced from (Maikya) (epithet)
मैक्यजाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमैक्यजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तुलसीम् इति विशेषण; पाठभेद/दुर्लभ-रूप (uncertain etymology)
हरेःof Hari (Vishnu)
हरेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
पद्ममालाम्a lotus-garland
पद्ममालाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपद्म + माला (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (पद्मानां माला), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ददौgave
ददौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
तस्यैto her
तस्यै:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन
मूर्तिमान्embodied, having form
मूर्तिमान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमूर्ति + मत् (प्रातिपदिक)
Formमतुप्-प्रत्ययान्त (possessive), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्षीरसागरः इति विशेषण
क्षीरसागरःthe Ocean of Milk
क्षीरसागरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षीर + सागर (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (क्षीरस्य सागरः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन