Shloka 61
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
मध्ये च सर्वदेवानां रूपेणान्येन माधवः / चकर्ष वासुकिं वेगाद्दैत्यमध्ये परेण च
Transliteration
madhye ca sarvadevānāṃ rūpeṇānyena mādhavaḥ / cakarṣa vāsukiṃ vegāddaityamadhye pareṇa ca
Translation
सर्वदेवानां मध्ये माधवोऽन्येन रूपेण वासुकिं वेगात् चकर्ष, परेण दैत्य-मध्ये च।
Word by Word
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन
चand
च:
सम्बन्धसूचक (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
सर्व-देवानाम्of all the gods
सर्व-देवानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन (Plural); कर्मधारयः: ‘सर्वे देवाः’
रूपेणby (a) form
रूपेण:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
अन्येनby another (form)
अन्येन:
करणविशेषण (Instrument-qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक (Masc/Neut), तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन; ‘another/different’ qualifying ‘रूपेण’ (understood)
माधवःMādhava (Viṣṇu)
माधवः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootमाधव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन
चकर्षpulled/drew
चकर्ष:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootकृष् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘कर्षयामास/आकर्षत्’ sense
वासुकिम्Vāsuki (the serpent)
वासुकिम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootवासुकि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन
वेगात्with force/impetuously
वेगात्:
हेतु (Cause)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/5th), एकवचन; हेतौ/कारणे (cause)
दैत्य-मध्येin the midst of the demons
दैत्य-मध्ये:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः: ‘दैत्येषु मध्ये’
परेणby the other (one/side)
परेण:
करण (Instrument/means)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन; ‘by the other (form/side)’ (elliptic)
चand
च:
सम्बन्धसूचक (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)