Shloka 49
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
तेषां कीर्तिमतां कीर्तिं प्रजेशानां महात्मनाम् / प्रथयन्पृथिवीशानां ब्रह्मभूयाय गच्छति
Transliteration
teṣāṃ kīrtimatāṃ kīrtiṃ prajeśānāṃ mahātmanām / prathayanpṛthivīśānāṃ brahmabhūyāya gacchati
Translation
तेषां कीर्तिमतां कीर्तिं प्रजेशानां महात्मनाम् । प्रथयन्पृथिवीशानां ब्रह्मभूयाय गच्छति ॥
Word by Word
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural
कीर्तिमताम्of the renowned
कीर्तिमताम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootकीर्तिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural (qualifying implied persons)
कीर्तिम्fame
कीर्तिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकीर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular
प्रज-ईशानाम्of the lords of subjects
प्रज-ईशानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural; तत्पुरुष: प्रजानाम् ईशाः
महात्मनाम्of the great-souled
महात्मनाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural; कर्मधारय: महान् आत्मा यस्य
प्रथयन्spreading/proclaiming
प्रथयन्:
कर्ता (Kartā; participle qualifying subject)
TypeVerb
Root√प्रथ् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (agreeing with implied subject)
पृथिवी-ईशानाम्of the rulers of the earth
पृथिवी-ईशानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural; तत्पुरुष: पृथिव्याः ईशाः
ब्रह्म-भूयायfor Brahmanhood / for union with Brahman
ब्रह्म-भूयाय:
सम्प्रदान (Sampradāna/Goal; dative of purpose)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + भूय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; Dative singular; तत्पुरुष: ब्रह्मत्व-भूय (state of being Brahman)
गच्छतिattains/goes
गच्छति:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; he goes/attains