Shloka 29
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
गुणमात्रात्मकावेव धर्माधर्मौं परस्परम् / आरप्संते हि चान्योन्यं वरेणानुग्रहेण वा
Transliteration
guṇamātrātmakāveva dharmādharmauṃ parasparam / ārapsaṃte hi cānyonyaṃ vareṇānugraheṇa vā
Translation
गुणमात्रात्मकावेव धर्माधर्मौ परस्परम् । आरप्संते हि चान्योन्यं वरेणानुग्रहेण वा ॥
Word by Word
गुणमात्रात्मकौconsisting of mere qualities alone
गुणमात्रात्मकौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगुण + मात्र + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन; तत्पुरुषः (गुणमात्रं आत्मा/स्वरूपं यस्य)
एवindeed, only
एव:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (only/indeed)
धर्माधर्मौdharma and adharma
धर्माधर्मौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म + अधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (धर्मश्च अधर्मश्च)
परस्परम्mutually
परस्परम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; परस्पर-भावे (mutually)
आरप्सन्तेthey undertake/affect
आरप्सन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + रभ् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद; रूपम् ‘आरप्सन्ते’ = ‘आरभन्ते’ (भ्→प्स् वैदिक/पाठान्तर)
हिindeed
हि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (and)
अन्योन्यम्each other
अन्योन्यम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन्योन्य (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; परस्परार्थे (one another)
वरेणby a boon/choice
वरेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
अनुग्रहेणby favor/grace
अनुग्रहेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअनुग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
वाor
वा:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प (disjunctive particle: or)