Shloka 14
Mantrarāja-sādhana Prakāra & Tripurā/Lalitā–Kāmākṣī Tattva
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
ललिता सैव कामाक्षी काञ्च्यां व्यक्तिमुपागता / सरस्वतीरमागौर्यस्तामेवाद्यामुपासते
Transliteration
lalitā saiva kāmākṣī kāñcyāṃ vyaktimupāgatā / sarasvatīramāgauryastāmevādyāmupāsate
Translation
ललिता सैव कामाक्षी काञ्च्यां व्यक्तिमुपागता; सरस्वतीरमागौर्यस्तामेव आद्यामुपासते।
Word by Word
ललिताLalitā
ललिता:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम/विशेषणरूपेण
साshe
सा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Sambandha/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
कामाक्षीKāmākṣī
कामाक्षी:
समानााधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootकाम + अक्षि (प्रातिपदिके)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: कामस्य अक्षी (eyes of desire) / ‘one whose eyes are love’ (epithet)
काञ्च्याम्in Kāñcī (Kanchipuram)
काञ्च्याम्:
अधिकरण (Adhikarana/Location)
TypeNoun
Rootकाञ्ची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
व्यक्तिम्manifestation, form
व्यक्तिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootव्यक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
उपागताhas attained/assumed
उपागता:
क्रिया (Kriya/Predicative)
TypeVerb
Rootउप + आ + गम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘उपागता’ = attained/approached
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
सम्बन्ध (Sambandha/Qualifier)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/समासाङ्ग (here as compound member)
रमाRamā (Lakṣmī)
रमा:
सम्बन्ध (Sambandha/Qualifier)
TypeNoun
Rootरमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग
गौर्यः(the devotees of) Sarasvatī, Ramā and Gaurī
गौर्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootगौरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक — समासाङ्ग; पाठे ‘गौर्यः’ इति बहुवचन-प्रथमा पुंलिङ्गरूपवत् दृश्यते, अर्थतः ‘गौर्यः’ = गौरी-सम्बद्धाः (Gaurīs)
ताम्her
ताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Sambandha/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक निपात
आद्याम्the primordial, first
आद्याम्:
विशेषण (Visheshana/Qualifier)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
उपासतेworship
उपासते:
क्रिया (Kriya/Verb)
TypeVerb
Rootउप + आस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद