Next Verse

Shloka 1

दिक्पालादि-शिवलोकान्तर-कथनम्

Account of the Dikpālas and Intervening Realms toward Śiva’s Worlds

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्य संवादे ललितोपाख्याने दिक्पालादिशिवलोकान्तरकथनं ना चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच अथ वापीत्र यादीनां कक्ष्याभेदान्प्रचक्ष्महे / एषां श्रवणमात्रेण जायते श्रीमहोदयः

iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastya saṃvāde lalitopākhyāne dikpālādiśivalokāntarakathanaṃ nā catustriṃśo 'dhyāyaḥ hayagrīva uvāca atha vāpītra yādīnāṃ kakṣyābhedānpracakṣmahe / eṣāṃ śravaṇamātreṇa jāyate śrīmahodayaḥ

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने दिक्पालादिशिवलोकान्तरकथनं नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः। हयग्रीव उवाच—अथ वाप्यादीनां कक्ष्याभेदान् प्रचक्ष्महे; एषां श्रवणमात्रेण श्रीमहोदयः जायते।

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya; quotation/closure particle (इति-प्रयोग)
śrī-brahmāṇḍa-mahā-purāṇein the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
śrī-brahmāṇḍa-mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/location)
TypeNoun
Rootśrī + brahmāṇḍa + mahā + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; compound title-locative
uttara-bhāgein the latter section
uttara-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण/location)
TypeNoun
Rootuttara + bhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular
hayagrīva-agastya-saṃvādein the dialogue of Hayagrīva and Agastya
hayagrīva-agastya-saṃvāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण/context)
TypeNoun
Roothayagrīva + agastya + saṃvāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; dialogue between Hayagrīva and Agastya
lalitā-upākhyānein the Lalitā episode
lalitā-upākhyāne:
Adhikaraṇa (अधिकरण/context)
TypeNoun
Rootlalitā + upākhyāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular
dikpāla-ādi-śiva-loka-antara-kathanamthe narration of the interspaces/intervals of the worlds of the Dikpālas etc. and Śiva
dikpāla-ādi-śiva-loka-antara-kathanam:
Karta (कर्ता/subject as heading)
TypeNoun
Rootdikpāla + ādi + śiva + loka + antara + kathana (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; chapter-topic title
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/naming)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय/निपात)
FormAvyaya; naming particle (नाम-निपात)
catustriṃśaḥthirty-fourth
catustriṃśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/modifier)
TypeAdjective
Rootcatustriṃśat (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; ordinal used adjectivally
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/subject as heading)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
hayagrīvaḥHayagrīva
hayagrīvaḥ:
Karta (कर्ता/speaker)
TypeNoun
Roothayagrīva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया/finite verb)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd Person (प्रथम-पुरुष), Singular (एकवचन)
athanow/then
atha:
Sambandha (सम्बन्ध/discourse)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormAvyaya; discourse connector (अथ)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध/option)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormAvyaya; alternative particle (वा)
apialso/even
api:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormAvyaya; emphatic/inclusive particle (अपि)
itrahere (in this context)
itra:
Sambandha (सम्बन्ध/deixis)
TypeIndeclinable
Rootitra (अव्यय)
FormAvyaya; deictic particle (इत्र = here/now in this context)
yādīnāmof the ‘yā’ etc. (series)
yādīnām:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootyādi (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (class-name), Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
kakṣyā-bhedānthe divisions of the enclosures/sections
kakṣyā-bhedān:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootkakṣyā + bheda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन)
pracakṣmahewe describe
pracakṣmahe:
Kriyā (क्रिया/finite verb)
TypeVerb
Rootpra + cakṣ (धातु)
FormPresent (लट्), 1st Person (उत्तम-पुरुष), Plural (बहुवचन); Ātmanepada
eṣāmof these
eṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootetad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
FormGenitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन); pronoun
śravaṇa-mātreṇaby mere hearing
śravaṇa-mātreṇa:
Karaṇa (करण/instrument)
TypeNoun
Rootśravaṇa + mātra (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
jāyatearises/is born
jāyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd Person (प्रथम-पुरुष), Singular (एकवचन); Ātmanepada
śrī-mahā-udayaḥgreat prosperity/auspicious rise
śrī-mahā-udayaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootśrī + mahā + udaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)