Shloka 86
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
असद्भावो ऽनृतं ज्ञेयं सद्भावः सत्य मुच्यते / अनामरूपं क्षेत्रज्ञनामरूपं प्रचक्षते
Transliteration
asadbhāvo 'nṛtaṃ jñeyaṃ sadbhāvaḥ satya mucyate / anāmarūpaṃ kṣetrajñanāmarūpaṃ pracakṣate
Translation
असद्भावोऽनृतं ज्ञेयं सद्भावः सत्यमुच्यते । अनामरूपं क्षेत्रज्ञ नामरूपं प्रचक्षते ॥
Word by Word
असद्भावःstate of non-being; unreality
असद्भावः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअसद्-भाव (प्रातिपदिक); असत् (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative), एकवचन (singular)
अनृतम्untruth; unreal
अनृतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअनृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (singular)
ज्ञेयम्to be known (as)
ज्ञेयम्:
Vidhi/Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootज्ञा (धातु) → ज्ञेय (कृदन्त)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive: to be known), नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
सद्भावःstate of being; reality
सद्भावः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसत्-भाव (प्रातिपदिक); सत् (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative), एकवचन (singular)
सत्यम्truth
सत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (singular)
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)
अनामरूपम्without name and form
अनामरूपम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअ-नाम-रूप (प्रातिपदिक); अ (नञ्) + नाम (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (singular)
क्षेत्रज्ञनामरूपम्the name-and-form of the knower of the field (kṣetrajña)
क्षेत्रज्ञनामरूपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्रज्ञ-नाम-रूप (प्रातिपदिक); क्षेत्रज्ञ (प्रातिपदिक) + नाम (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (singular)
प्रचक्षतेthey declare; they describe
प्रचक्षते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-चक्ष् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (plural), आत्मनेपद