Shloka 83
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
भिद्यते करणं चापि ह्यव्यक्तज्ञानिनस्ततः / मुक्तो गुणशरीरेण प्रणाद्येन तु सर्वशः
Transliteration
bhidyate karaṇaṃ cāpi hyavyaktajñāninastataḥ / mukto guṇaśarīreṇa praṇādyena tu sarvaśaḥ
Translation
भिद्यते करणं चापि ह्यव्यक्तज्ञानिनस्ततः । मुक्तो गुणशरीरेण प्रणाद्येन तु सर्वशः ॥
Word by Word
भिद्यतेis broken / is split
भिद्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभिद् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)
करणम्instrument; means; organ
करणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (singular)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
अपिalso; even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/अपि-कारक निपात (particle: also/even)
हिindeed; for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
अव्यक्तज्ञानिनःof the knowers of the unmanifest
अव्यक्तज्ञानिनः:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअव्यक्त-ज्ञानिन् (प्रातिपदिक); अव्यक्त (प्रातिपदिक) + ज्ञानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), षष्ठी (Genitive), बहुवचन (plural)
ततःthereafter; from that
ततः:
Adhikarana (अधिकरण/temporal)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: from there/thereafter)
मुक्तःliberated
मुक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमुच् (धातु) → मुक्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (Nominative), एकवचन (singular)
गुणशरीरेणby/with the body of qualities (guṇas)
गुणशरीरेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootगुण-शरीर (प्रातिपदिक); गुण (प्रातिपदिक) + शरीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), तृतीया (Instrumental), एकवचन (singular)
प्रणाद्येनby resonance/sound (praṇāda etc.)
प्रणाद्येन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्रणाद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), तृतीया (Instrumental), एकवचन (singular)
तुbut; however
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक-निपात (particle: but/indeed)
सर्वशःin every way; wholly
सर्वशः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: entirely/in every way)