Shloka 78
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
पश्यन्त्येवं विधाः सिद्धा जीवं दिव्येन चक्षुषा / खादतश्चान्नपानानि योनीः प्रविशतस्तथा
Transliteration
paśyantyevaṃ vidhāḥ siddhā jīvaṃ divyena cakṣuṣā / khādataścānnapānāni yonīḥ praviśatastathā
Translation
सिद्धाः एवंविधाः दिव्येन चक्षुषा जीवं पश्यन्ति; स च अन्नपानानि खादन् तथा योनिषु प्रविशन् दृश्यते।
Word by Word
paśyantithey see
paśyanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpaś (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (plural)
evamthus
evam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
vidhāḥkinds/types
vidhāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvidhā (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (nominative), बहुवचन (plural)
siddhāḥperfected/accomplished
siddhāḥ:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootsiddha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (nominative), बहुवचन (plural); विशेषणम् (qualifier)
jīvamthe living being (jīva)
jīvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjīva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया (accusative), एकवचन (singular)
divyenawith divine
divyena:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootdivya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), तृतीया (instrumental), एकवचन (singular); विशेषणम्
cakṣuṣāwith (the) eye/vision
cakṣuṣā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootcakṣus (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), तृतीया (instrumental), एकवचन (singular)
khādataḥof one who is eating
khādataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeVerb
Rootkhād (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी (genitive), एकवचन; ‘of (one) who eats’
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
anna-pānānifoods and drinks
anna-pānāni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootanna (प्रातिपदिक) + pāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (accusative), बहुवचन (plural); इतरेतर-द्वन्द्व (copulative)
yonīḥwombs/births (species)
yonīḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyoni (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), द्वितीया (accusative), बहुवचन (plural)
praviśataḥof one who is entering
praviśataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeVerb
Rootpra-viś (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी (genitive), एकवचन; ‘of (one) who enters’
tathālikewise
tathā:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb: likewise)