Shloka 74
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
वर्णाश्रमाचारयुक्तः शिष्टः शास्त्राविरोधनः / वर्णाश्रमाणां धर्मो ऽयं देवस्थानेषु कारणम्
Transliteration
varṇāśramācārayuktaḥ śiṣṭaḥ śāstrāvirodhanaḥ / varṇāśramāṇāṃ dharmo 'yaṃ devasthāneṣu kāraṇam
Translation
वर्णाश्रमाचारयुक्तः शिष्टः शास्त्राविरोधनः। वर्णाश्रमाणां धर्मोऽयं देवस्थानेषु कारणम्॥
Word by Word
varṇa-āśrama-ācāra-yuktaḥendowed with conduct of varṇa and āśrama
varṇa-āśrama-ācāra-yuktaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvarṇa (प्रातिपदिक) + āśrama (प्रातिपदिक) + ācāra (प्रातिपदिक) + yukta (कृदन्त, √yuj)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समास; कृदन्त-विशेषण, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
śiṣṭaḥa cultured/learned person
śiṣṭaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśiṣṭa (कृदन्त, √śās/√śiṣ)
Formकृदन्त-प्रातिपदिक; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘शिष्ट’ = सदाचारवान्/संस्कृतः
śāstra-avirodhanaḥnot contradicting scripture
śāstra-avirodhanaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśāstra (प्रातिपदिक) + avirodhana (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘शास्त्रस्य अविरोधी’
varṇa-āśramāṇāmof the varṇas and āśramas
varṇa-āśramāṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootvarṇa (प्रातिपदिक) + āśrama (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास; पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन
dharmaḥduty/law
dharmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ayamthis
ayam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
deva-sthāneṣuin temples/places of the gods
deva-sthāneṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक) + sthāna (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), बहुवचन
kāraṇamcause/ground
kāraṇam:
Vidheyapada (विधेय/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkāraṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन