Shloka 62
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
तपप्रीतिविषादानां कार्यं तु परिवर्जनम् / एवं वैराग्यमास्थाय शरीरी निर्ममो भवेत्
Transliteration
tapaprītiviṣādānāṃ kāryaṃ tu parivarjanam / evaṃ vairāgyamāsthāya śarīrī nirmamo bhavet
Translation
तपःप्रीतिविषादानां परित्यागः प्रशस्यते। एवं वैराग्यमास्थाय शरीरी निर्ममो भवेत्॥
Word by Word
तपःausterity
तपः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive member)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; (समासपूर्वपद)
प्रीतिdelight/attachment
प्रीति:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive member)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; (समासपूर्वपद)
विषादानाम्of despondencies
विषादानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootविषाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
कार्यंthe duty/what is to be done
कार्यं:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
परिवर्जनम्avoidance/abandonment
परिवर्जनम्:
Karta (कर्ता/Predicate-noun)
TypeNoun
Rootपरि + वर्ज् (धातु) → परिवर्जन (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formल्युट्-प्रत्ययान्त कृदन्त (verbal noun/action noun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध/manner)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb: 'thus')
वैराग्यम्dispassion
वैराग्यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवैराग्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
आस्थायhaving adopted
आस्थाय:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया/gerundial)
TypeVerb
Rootआ + स्था (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया (having resorted to)
शरीरीthe embodied one
शरीरी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशरीरिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
निर्ममःfree from possessiveness
निर्ममः:
Karta (कर्ता/subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootनिर्मम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (निः + मम)
भवेत्should become
भवेत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद