Shloka 58
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
स चापि त्रिविधः प्रोक्तो मोक्षो वै तत्त्वदर्शिभिः / पूर्वं वियोगो ज्ञानेन द्वितीये रागसंक्षयात्
Transliteration
sa cāpi trividhaḥ prokto mokṣo vai tattvadarśibhiḥ / pūrvaṃ viyogo jñānena dvitīye rāgasaṃkṣayāt
Translation
स च मोक्षस्त्रिविधः प्रोक्तः तत्त्वदर्शिभिः। पूर्वं ज्ञानवियोगः, द्वितीयं रागसंक्षयात्॥
Word by Word
सःhe/that (mokṣa)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
त्रिविधःthreefold
त्रिविधः:
Karta (कर्ता/subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootत्रिविध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण; समासः—त्रि + विध (संख्यापूर्वक-तत्पुरुष)
प्रोक्तःhas been declared
प्रोक्तः:
Kriya (क्रिया/predicative)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोग-सूचक
मोक्षःliberation
मोक्षः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
तत्त्वदर्शिभिःby the seers of truth
तत्त्वदर्शिभिः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतत्त्वदर्शिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; समासः—तत्त्व + दर्शिन् (षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः तत्पुरुष)
पूर्वम्first/previously
पूर्वम्:
Adhikarana (अधिकरण/time)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
वियोगःseparation/disjunction
वियोगः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवियोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
ज्ञानेनby knowledge
ज्ञानेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
द्वितीयेin the second (stage/type)
द्वितीये:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण; (अर्थः—द्वितीये (प्रकारे/अवस्थायाम्))
रागसंक्षयात्from the destruction of attachment
रागसंक्षयात्:
Apadana (अपादान/Ablative-cause)
TypeNoun
Rootरागसंक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; समासः—राग + संक्षय (षष्ठी-तत्पुरुष)