Shloka 20
Viśukra–Viṣaṅga-vadha (The Slaying of Viśukra and Viṣaṅga) — Lalitopākhyāna
Devanagari script
तदेनमन्वगादेकहेलया मथितुं द्विषः / भण्डासुरे विनिर्याते सर्वसैनिकसंकुले
Transliteration
tadenamanvagādekahelayā mathituṃ dviṣaḥ / bhaṇḍāsure viniryāte sarvasainikasaṃkule
Translation
तदेनं द्विषः मथितुम् एकहेलया अन्वगात्। भण्डासुरे विनिर्याते सर्वसैनिकसंकुले।
Word by Word
तत्that (him/it)
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम
एनम्him
एनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद्/एनद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (enam)
अन्वगात्followed / went after
अन्वगात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलुङ् (Aorist/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: अनु-
एक-हेलयाwith a single easy effort
एक-हेलया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootएक (संख्या) + हेला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; कर्मधारय-समास; ‘एकया हेलया’ (with a single effortless act)
मथितुम्to crush / to agitate
मथितुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Root√मथ् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive/तुमर्थ), ‘to churn/crush’
द्विषःof the foe
द्विषः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootद्विष् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘of the enemy’
भण्डासुरेwhen/where Bhaṇḍāsura
भण्डासुरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभण्डासुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
विनिर्यातेhaving marched out
विनिर्याते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formक्त (Past passive participle/कृत), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; उपसर्ग: वि-निर्-; ‘having gone out’ (locative absolute with भण्डासुरे)
सर्व-सैनिक-संकुलेin the place crowded with all troops
सर्व-सैनिक-संकुले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + सैनिक (प्रातिपदिक) + संकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष-समास; ‘सर्वैः सैनिकैः संकुले’ (crowded with all soldiers)