Shloka 42
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
कोलाटेन च दुष्टेन चण्डकाल्यकरोद्रणम् / अक्षौहिणीभिर्दैत्यानां शताक्षौहिणिकास्तथा / महान्तं समरे चक्रुरन्योन्यं क्रोधमूर्छिताः
Transliteration
kolāṭena ca duṣṭena caṇḍakālyakarodraṇam / akṣauhiṇībhirdaityānāṃ śatākṣauhiṇikāstathā / mahāntaṃ samare cakruranyonyaṃ krodhamūrchitāḥ
Translation
दुष्टेन कोलाटेन सह चण्डकाली रणम् अकरोत्। दैत्यानां शताक्षौहिणीभिः अक्षौहिणीभिश्च समं, क्रोधमूर्छिताः परस्परं महान्तं समरं चक्रुः॥
Word by Word
कोलाटेनwith Kolāṭa
कोलाटेन:
Sahakari (सहकारी)
TypeNoun
Rootकोलाट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; नाम (proper name)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
दुष्टेनwith the wicked (one)
दुष्टेन:
Sahakari (सहकारी)
TypeAdjective
Rootदुष्ट (प्रातिपदिक/कृदन्त from √दुष्)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण (qualifying Kolāṭa)
चण्ड-कालिCaṇḍakālī
चण्ड-कालि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचण्ड (प्रातिपदिक) + काली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (fierce Kālī; proper name)
अकरोत्made/did
अकरोत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलुङ् (Aorist/लुङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
रणम्battle
रणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अक्षौहिणीभिःwith armies (akṣauhiṇīs)
अक्षौहिणीभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअक्षौहिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
दैत्यानाम्of the demons
दैत्यानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
शत-अक्षौहिणिकाः(those) having a hundred akṣauhiṇīs
शत-अक्षौहिणिकाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशत (प्रातिपदिक) + अक्षौहिणिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—द्विगुः (शतं अक्षौहिण्यः यस्य/येषां = having a hundred armies)
तथाthus/also
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (thus/also)
महान्तम्great/huge
महान्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying implied 'battle/war')
समरेin battle
समरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
चक्रुःmade/caused
चक्रुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
अन्योन्यम्each other/one another
अन्योन्यम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन्योन्य (प्रातिपदिक; reciprocal)
Formअव्ययवत् प्रयोगः; क्रियाविशेषण (reciprocal adverb: each other)
क्रोध-मूर्छिताःovercome with anger
क्रोध-मूर्छिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्रोध (प्रातिपदिक) + मूर्छित (कृदन्त, √मूर्छ्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (क्रोधेन मूर्छिताः = fainted/overcome with anger)