Shloka 18
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
अन्यत्सर्वं चमुजालं निर्जगाम रणोन्मुखी / पुरतः प्राचलद्दण्डनाथा रथनिषेदुषी
Transliteration
anyatsarvaṃ camujālaṃ nirjagāma raṇonmukhī / purataḥ prācaladdaṇḍanāthā rathaniṣeduṣī
Translation
अन्यत् सर्वं च मूजालं रणोन्मुखी निर्जगाम; दण्डनाथा रथनिषेदुषी पुरतः प्राचलत्।
Word by Word
अन्यत्other, remaining
अन्यत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; विशेषण (qualifier)
सर्वम्all, entire
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
चमु-जालम्the net/mass of the army (army-host)
चमु-जालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचमू (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (चमूयाः जालम्)
निर्जगामwent forth, departed
निर्जगाम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि√गम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
रण-उन्मुखीfacing the battle, battle-ready (she)
रण-उन्मुखी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootरण (प्रातिपदिक) + उन्मुखी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (रणे उन्मुखी)
पुरतःin front, ahead
पुरतः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरतः (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place)
प्राचलत्moved forward, advanced
प्राचलत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र√चल् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
दण्ड-नाथाthe ruler/lord of punishment (the sovereign)
दण्ड-नाथा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदण्ड (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दण्डस्य नाथा)
रथ-निषेदुषीseated on the chariot (she)
रथ-निषेदुषी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootरथ (प्रातिपदिक) + नि√सद् (धातु) → निषेदुषी (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लिट्-कृदन्त (परस्मैपदी) ‘निषेदुषी’ = ‘having sat/being seated’; उपपद-तत्पुरुषः (रथे निषेदुषी)