Shloka 51
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
क्षणेक्षणे कोटिसंख्यान्विससर्ज फणाधरान् / तथा विकलितं सैन्यमवलोक्य रुषाकुला
Transliteration
kṣaṇekṣaṇe koṭisaṃkhyānvisasarja phaṇādharān / tathā vikalitaṃ sainyamavalokya ruṣākulā
Translation
क्षणेक्षणे कोटिसंख्यान् फणाधरान् विससर्ज; तथा विकलितं सैन्यमवलोक्य सा रुषाकुला अभवत्।
Word by Word
kṣaṇa-kṣaṇemoment by moment
kṣaṇa-kṣaṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeIndeclinable
Rootkṣaṇa (प्रातिपदिक) + kṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; अव्ययवत् प्रयोगः = 'at every moment'
koṭi-saṃkhyānnumbering in crores
koṭi-saṃkhyān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkoṭi (प्रातिपदिक) + saṃkhyā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), बहुवचन; विशेषण (qualifying phaṇādharān)
visasarjasent forth / released
visasarja:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi√sṛj (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
phaṇā-dharānhood-bearers (serpents)
phaṇā-dharān:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootphaṇā (प्रातिपदिक) + dhara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), बहुवचन
tathāthus / then
tathā:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
vikalitamdisordered / shattered
vikalitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi√kal (धातु) + -ita (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त/क्तवत्-प्रायः -ita); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; विशेषण (qualifying sainyam)
sainyamthe army
sainyam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootsainya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन
avalokyahaving seen
avalokya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootava√lok (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) अव्यय; पूर्वकालिकक्रिया (having seen)
ruṣā-ākulāagitated with anger
ruṣā-ākulā:
Karta-guṇa (कर्तृगुण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootruṣā (प्रातिपदिक) + ākula (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन; विशेषण (of the subject, implied)