Shloka 73
Bhaṇḍāsurāhaṅkāra
The Mustering of the Daitya Forces and the Roar of War
Devanagari script
स कुरण्डः समागत्य प्रणाम स्वामिने ऽदिशत् / उवाच कुटिलाक्षस्तं गच्छ सज्जय सैनिकान्
Transliteration
sa kuraṇḍaḥ samāgatya praṇāma svāmine 'diśat / uvāca kuṭilākṣastaṃ gaccha sajjaya sainikān
Translation
स कुरण्डः समागत्य स्वामिने प्रणम्य निवेदयामास। कुटिलाक्षस्तमुवाच— “गच्छ, सज्जय सैनिकान्।”
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
कुरण्डःKuraṇḍa (proper name)
कुरण्डः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुरण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
समागत्यhaving come
समागत्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-आ-गम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (indeclinable verbal), ‘having come/after coming’
प्रणामम्salutation, bow
प्रणामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रणाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
स्वामिनेto (his) master
स्वामिने:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootस्वामिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
अदिशत्he reported/told
अदिशत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√दिश् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
उवाचhe said
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
कुटिलाक्षःKuṭilākṣa (the crooked-eyed one)
कुटिलाक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुटिल + अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समास (descriptive compound)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
गच्छgo
गच्छ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
सज्जयprepare, make ready
सज्जय:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√जि (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; causative sense possible in context ‘make ready’
सैनिकान्soldiers
सैनिकान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसैनिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन