Shloka 89
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
तेषांमभ्रंशिनो लोका अप्रमेयसुखाः स्मृताः / एतद्ब्रह्मपदं दिव्यं परमे व्योम्नि भास्वरम् / यत्र गत्वा न शोचन्ति ह्यमरा ब्रह्मणा सह
Transliteration
teṣāṃmabhraṃśino lokā aprameyasukhāḥ smṛtāḥ / etadbrahmapadaṃ divyaṃ parame vyomni bhāsvaram / yatra gatvā na śocanti hyamarā brahmaṇā saha
Translation
तेषाम् अभ्रंशिनो लोका अप्रमेयसुखाः स्मृताः। एतद् ब्रह्मपदं दिव्यं परमे व्योम्नि भास्वरम्। यत्र गत्वा न शोचन्ति ह्यमरा ब्रह्मणा सह॥
Word by Word
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural), सर्वनाम (Pronoun)
अभ्रंशिनःnon-falling, not declining
अभ्रंशिनः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootअभ्रंशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
लोकाःworlds/realms
लोकाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
अप्रमेय-सुखाःhaving immeasurable bliss
अप्रमेय-सुखाः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootअप्रमेय (प्रातिपदिक) + सुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural); षष्ठी-तत्पुरुष (Genitive determinative): ‘अप्रमेयम् सुखम् येषाम्/येषु’ (having immeasurable happiness)
स्मृताःare said/are described
स्मृताः:
विधेय (Predicate; passive)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय/PPP)
Formकृदन्त (Past Passive Participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि-भाव (passive sense): ‘are said/are remembered’
एतत्this
एतत्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Singular)
ब्रह्म-पदम्the abode/state of Brahman
ब्रह्म-पदम्:
कर्ता (Karta/Subject; in apposition to भास्वरम्)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष: ‘ब्रह्मणः पदम्’ (the state/abode of Brahman)
दिव्यम्divine
दिव्यम्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
परमेin the highest
परमे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (agreeing with व्योम्नि), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
व्योम्निin the sky/ether
व्योम्नि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootव्योमन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
भास्वरम्radiant
भास्वरम्:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootभास्वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; (predicate adjective for ब्रह्मपदम्)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण-सूचक (Locative marker)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formसम्बन्ध-अव्यय (relative adverb), स्थानवाचक (locative sense)
गत्वाhaving gone
गत्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत्वा (कृदन्त, त्वा-प्रत्यय/Absolutive)
Formअव्ययकृदन्त (Gerund/त्वान्त), पूर्वकाल (prior action): ‘having gone’
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
शोचन्तिthey grieve
शोचन्ति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootशुच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)
हिindeed
हि:
सम्बन्धक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधान/हेतु-भाव (emphasis/indeed)
अमराःthe immortals (gods)
अमराः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
ब्रह्मणाwith Brahmā
ब्रह्मणा:
सहकारक (Associative; with saha)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular)
सहtogether with
सह:
सह (Association)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसह-अव्यय (preposition-like indeclinable), तृतीया-सहचारी (governs instrumental)