Shloka 80
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
आनन्दं ब्रह्मणः प्राप्य ह्यमृतत्वं भजन्त्युत / द्वन्द्वैस्ते नाभिभूयन्ते भावत्रयविवर्जिताः
Transliteration
ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpya hyamṛtatvaṃ bhajantyuta / dvandvaiste nābhibhūyante bhāvatrayavivarjitāḥ
Translation
ब्रह्मणोऽनन्दं प्राप्य ह्यमृतत्वं भजन्ति ते। द्वन्द्वैर्नाभिभूयन्ते भावत्रयविवर्जिताः॥
Word by Word
आनन्दम्bliss
आनन्दम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootआनन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
ब्रह्मणःof Brahman/Brahmā
ब्रह्मणः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
प्राप्यhaving attained
प्राप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया/Anterior action)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having attained’
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle, emphatic/causal)
अमृतत्वम्immortality
अमृतत्वम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअमृतत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भजन्तिthey partake of/attain
भजन्ति:
Kriya (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Rootभज् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन
उतalso
उत:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (also/and further)
द्वन्द्वैःby pairs of opposites
द्वन्द्वैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootद्वन्द्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (प्रायः), तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
तेthey
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
अभिभूयन्तेare overpowered
अभिभूयन्ते:
Kriya (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Rootअभि-भू (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः ‘are overpowered’
भावत्रयविवर्जिताःfree from the three states/conditions
भावत्रयविवर्जिताः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootभाव + त्रय + विवर्जित (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भावत्रयात् विवर्जिताः = free from the three states/qualities)