Shloka 78
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
आनन्दं ब्रह्मणः प्राप्य अमृतत्वाय ते गताः / वैराजेभ्यस्तथैवोर्द्ध्व मन्तरे षड्गुणे ततः
Transliteration
ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpya amṛtatvāya te gatāḥ / vairājebhyastathaivorddhva mantare ṣaḍguṇe tataḥ
Translation
आनन्दं ब्रह्मणः प्राप्य अमृतत्वाय ते गताः। वैराजेभ्यस्तथैवोर्द्ध्वं मन्तरे षड्गुणे ततः॥
Word by Word
आनन्दम्bliss
आनन्दम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआनन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ब्रह्मणःof Brahman
ब्रह्मणः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
प्राप्यhaving attained
प्राप्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+आप् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having attained’
अमृतत्वायfor immortality
अमृतत्वाय:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअमृतत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; प्रयोजनार्थ (purpose)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
गताःwent/attained
गताः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्रियापदवत् (finite sense: ‘went/attained’)
वैराजेभ्यःfrom the Vairāja (realms/beings)
वैराजेभ्यः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootवैराज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), बहुवचन; अपादानार्थ (from)
तथाthus/likewise
तथा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक
एवindeed
एव:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात
ऊर्ध्वम्upwards
ऊर्ध्वम्:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्वम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; दिशावाचक क्रियाविशेषण (adverb: upwards)
अन्तरेin between/within
अन्तरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभूत (locative used adverbially: ‘in between/within’); अव्ययवत् प्रयोग
षड्गुणेin the sixfold qualities
षड्गुणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootषट् (संख्या/प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; द्विगु-समास (‘six qualities’)
ततःthereafter/from there
ततः:
Kāla/Deśa-adhikaraṇa (काल/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्/अनन्तरं (ablatival/temporal adverb: ‘from there/then’)