Previous Verse
Next Verse

Shloka 72

Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga

Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes

ततः प्राप्य तु सर्वेशं शुद्धबुद्धिं तमाश्रयत् / आभूतसंप्लवास्तत्र दश तिष्ठन्ति ते ऽज्वराः

tataḥ prāpya tu sarveśaṃ śuddhabuddhiṃ tamāśrayat / ābhūtasaṃplavāstatra daśa tiṣṭhanti te 'jvarāḥ

ततः प्राप्य तु सर्वेशं शुद्धबुद्धिं तमाश्रयत् । आभूतसंप्लवास्तत्र दश तिष्ठन्ति तेऽज्वराः ॥

tataḥthen/thereafter
tataḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
FormAdverb (अव्यय-क्रियाविशेषण)
prāpyahaving attained
prāpya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpra-√āp (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्), indeclinable; ‘having reached’
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (अव्यय), contrast/emphasis
sarva-īśamthe Lord of all
sarva-īśam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsarva + īśa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) ‘sarveṣām īśaḥ’; Masculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
śuddha-buddhimof pure intellect
śuddha-buddhim:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśuddha + buddhi (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (कर्मधारय) ‘śuddhā buddhiḥ’; Feminine stem buddhi used adjectivally; Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
tamhim
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
āśrayattook refuge in/approached
āśrayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√śri (धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd Person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); parasmaipada
ā-bhūta-saṃplavāḥ(those lasting) up to the cosmic dissolution
ā-bhūta-saṃplavāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootā + bhūta + saṃplava (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva (अव्ययीभाव) with ā- ‘up to’; plural substantive; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
FormAdverb of place (देशवाचक-अव्यय)
daśaten
daśa:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdaśan (संख्याप्रातिपदिक)
FormNumeral (संख्या), Nominative (1st/प्रथमा), Plural sense; indeclinable-like usage with plural noun
tiṣṭhantiremain
tiṣṭhanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√sthā (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd Person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन)
tethey
te:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
ajvarāḥfree from fever/affliction
ajvarāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootajvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); a- privative