Shloka 39
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
भूम्यन्तरं यदादित्यादन्तरिक्षं भुवः स्मृतम् / सूर्यध्रुवान्तरं यच्च स्वर्गलोको दिवः स्मृतः
Transliteration
bhūmyantaraṃ yadādityādantarikṣaṃ bhuvaḥ smṛtam / sūryadhruvāntaraṃ yacca svargaloko divaḥ smṛtaḥ
Translation
भूम्यन्तरं यदादित्यादन्तरिक्षं भुवः स्मृतम् । सूर्यध्रुवान्तरं यच्च स्वर्गलोको दिवः स्मृतः ॥
Word by Word
भूमि-अन्तरम्the interval/space of the earth
भूमि-अन्तरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भूमेः अन्तरम्)
यत्which
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम
आदित्य-आत्from the Sun
आदित्य-आत्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; अपादान (ablative)
अन्तरिक्षम्the mid-region/atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
भुवःof Bhuvaḥ (the Bhuvar-loka)
भुवः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभुवस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; षष्ठी-सम्बन्ध (genitive)
स्मृतम्is said/remembered (as)
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थक
सूर्य-ध्रुव-अन्तरम्the interval between the Sun and Dhruva
सूर्य-ध्रुव-अन्तरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक) + ध्रुव (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सूर्यस्य ध्रुवस्य च अन्तरम्)
यत्which
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
स्वर्ग-लोकःthe heaven-world (Svarga-loka)
स्वर्ग-लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वर्ग (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वर्गस्य लोकः)
दिवःof Dyuḥ (the heaven)
दिवः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; षष्ठी-सम्बन्ध (genitive)
स्मृतःis said/remembered (as)
स्मृतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थक