Shloka 134
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
सप्तर्षिमण्डलं कृत्स्नमुपरिष्टात्प्रकाशते / ऋषिभ्यस्तु सहस्राणां शतादूर्द्ध्वं विभाष्यते
Transliteration
saptarṣimaṇḍalaṃ kṛtsnamupariṣṭātprakāśate / ṛṣibhyastu sahasrāṇāṃ śatādūrddhvaṃ vibhāṣyate
Translation
सप्तर्षिमण्डलं कृत्स्नम् उपरिष्टात् प्रकाशते; ऋषिसहस्राणां तु शतादूर्ध्वं तद् वर्ण्यते।
Word by Word
सप्तर्षि-मण्डलम्the constellation/circle of the Seven Sages
सप्तर्षि-मण्डलम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसप्त (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सप्तर्षीणां मण्डलम्)
कृत्स्नम्entire, whole
कृत्स्नम्:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत्स्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम्
उपरिष्टात्above, overhead
उपरिष्टात्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootउपरिष्टात् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषणम् (adverb of place)
प्रकाशतेshines, is visible
प्रकाशते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + काश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
ऋषिभ्यःfrom/than the sages
ऋषिभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), बहुवचन; अपादान/तुलनार्थक-प्रयोगः (from/than the sages)
तुbut, indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपातः (particle: but/indeed)
सहस्राणाम्of thousands
सहस्राणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; सम्बन्धः (of thousands)
शतात्than a hundred
शतात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; तुलनार्थक-प्रयोगः (than a hundred)
ऊर्ध्वम्above, upward
ऊर्ध्वम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
Formअव्यय-प्रयोगः; क्रियाविशेषणम् (adverb: upward/above)
विभाष्यतेis stated/declared
विभाष्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + भाष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगः/आत्मनेपदम् (is said/declared)