Shloka 16
Bhaṇḍāsuraprādurbhāva
Rise and Consecration of Bhaṇḍāsura
Devanagari script
अर्चयन्तो महादेवमास्थिताः शिवशासने / बभूवुर्दानवास्तत्र पुत्रपौत्रधनान्विताः / गृहेगृहे च यज्ञाश्च संबभूवुः समन्ततः
Transliteration
arcayanto mahādevamāsthitāḥ śivaśāsane / babhūvurdānavāstatra putrapautradhanānvitāḥ / gṛhegṛhe ca yajñāśca saṃbabhūvuḥ samantataḥ
Translation
महादेवं अर्चयन्तः शिवशासने स्थिताः ते दानवाः तत्र पुत्रपौत्रधनसम्पन्ना बभूवुः; गृहेगृहे च यज्ञाः समन्ततः संबभूवुः।
Word by Word
अर्चयन्तःworshipping
अर्चयन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु) → अर्चयत् (कृदन्त/शतृ)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्रियाविशेषणभावेन (concomitant action)
महादेवम्Mahādeva (Śiva)
महादेवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहादेव (प्रातिपदिक: महा + देव)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन
आस्थिताःhaving taken refuge in; abiding in
आस्थिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootआ + स्था (धातु) → आस्थित (कृदन्त/क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘स्थित/आश्रित’ अर्थे
शिवशासनेin Śiva’s command/ordinance
शिवशासने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिवशासन (प्रातिपदिक: शिव + शासन)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; अधिकरण (locative)
बभूवुःbecame; were
बभूवुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
दानवाःDānavas
दानवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
पुत्रपौत्रधनान्विताःendowed with sons, grandsons, and wealth
पुत्रपौत्रधनान्विताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपुत्र + पौत्र + धन + अन्वित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण; समासः: पुत्र-पौत्र-धन (इतरेतर-द्वन्द्व) + अन्वित (क्त)
गृहेin (each) house
गृहे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; (पुनरुक्ति द्वारा वितरणार्थः)
गृहेin every house
गृहे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; पुनरुक्ति (distributive)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction)
यज्ञाःsacrifices
यज्ञाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक निपात
संबभूवुःarose; came into being
संबभूवुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + भू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
समन्ततःeverywhere; on all sides
समन्ततः:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Formअव्यय; सर्वतोभावे क्रियाविशेषण (adverb: ‘on all sides/everywhere’)