Shloka 38
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
कुलेकुले निसर्गास्तु तस्माज्ज्ञेया विभागशः / तेषामेव हि सिद्ध्यर्थं विस्तरेण क्रमेण च
Transliteration
kulekule nisargāstu tasmājjñeyā vibhāgaśaḥ / teṣāmeva hi siddhyarthaṃ vistareṇa krameṇa ca
Translation
कुलेकुले ये निसर्गाः सन्ति, तस्मात् ते विभागशः ज्ञेयाः। तेषामेव सिद्ध्यर्थं विस्तरेण क्रमेण च (वर्ण्यन्ते)।
Word by Word
कुलेin a family/clan
कुले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; locative singular
कुलेin (each) family
कुले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; locative singular (repetition: ‘in each family’)
निसर्गाःcreations; natural emanations
निसर्गाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनिसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; nominative plural
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/particle (contrast/emphasis)
तस्मात्therefore; from that
तस्मात्:
अपादान (Apādāna/Ablative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; ablative singular (‘from that/therefore’)
ज्ञेयाःare to be known
ज्ञेयाः:
विधेय (Predicate)
TypeAdjective
Rootज्ञेया (कृदन्त; √ज्ञा धातु)
Formभाव्य/विधेय (gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘to be known’
विभागशःaccording to divisions
विभागशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootविभागशस् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) ‘by division/according to categories’
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; genitive plural
एवindeed; only
एव:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis/restriction)
हिfor/indeed
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (reason/emphasis)
सिद्ध्यर्थम्for (the) accomplishment/purpose
सिद्ध्यर्थम्:
प्रयोजन (Purpose/अर्थ)
TypeNoun
Rootसिद्धि + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; accusative singular; तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष): ‘सिद्ध्याः अर्थः’
विस्तरेणin detail
विस्तरेण:
करण (Karaṇa/Instrumental; manner)
TypeNoun
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; instrumental singular (‘in detail’)
क्रमेणin sequence
क्रमेण:
करण (Karaṇa/Instrumental; manner)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; instrumental singular (‘in order/stepwise’)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)