Shloka 31
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना / पूर्णं युगसहस्रं वै परिपाल्या नरेश्वरैः
Transliteration
tairiyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā / pūrṇaṃ yugasahasraṃ vai paripālyā nareśvaraiḥ
Translation
तैर्नरेश्वरैः सप्तद्वीपा सपत्तना इयं पृथिवी सर्वा; पूर्णं युगसहस्रं वै परिपाल्या।
Word by Word
तैःby them
तैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; करण/सहायक
इयम्this
इयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
पृथिवीearth
पृथिवी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सर्वाentire
सर्वा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (पृथिव्याः)
सप्त-द्वीपाhaving seven continents
सप्त-द्वीपा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (प्रातिपदिक) + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (पृथिव्याः)
स-पत्तनाtogether with cities
स-पत्तना:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/सह) + पत्तन (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (सह पत्तनैः), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (पृथिव्याः)
पूर्णम्complete/full
पूर्णम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (युगसहस्रम्)
युग-सहस्रम्a thousand yugas
युग-सहस्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (युगानां सहस्रम्)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
परिपाल्याto be protected/ruled
परिपाल्या:
Karya (कार्य/obligation)
TypeAdjective
Rootपरि-पाल् (धातु) → परिपाल्य (कृदन्त)
Formतव्यत्/यत्-प्रत्ययान्त (gerundive; ‘to be protected/ruled’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय (पृथिवी)
नर-ईश्वरैःby kings (lords of men)
नर-ईश्वरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणाम् ईश्वराः)