Shloka 188
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
सप्तर्षयः प्रपश्यन्ति स्वप्नं कालं स्वरात्रिषु / कल्पानां परमेष्टि त्वात्तस्मादाद्यः स पठ्यते
Transliteration
saptarṣayaḥ prapaśyanti svapnaṃ kālaṃ svarātriṣu / kalpānāṃ parameṣṭi tvāttasmādādyaḥ sa paṭhyate
Translation
सप्तर्षयः स्वरात्रिषु स्वप्नं कालं प्रपश्यन्ति। कल्पानां परमेष्टित्वात् तस्माद् आद्यः स पठ्यते॥
Word by Word
सप्तर्षयःthe seven sages
सप्तर्षयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसप्त + ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; द्विगु-समासः (सप्त ऋषयः)
प्रपश्यन्तिbehold/see clearly
प्रपश्यन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + पश् (धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन
स्वप्नम्dream
स्वप्नम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कालम्time
कालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
स्वरात्रिषुin their own nights
स्वरात्रिषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्व + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; तत्पुरुषः (स्वस्य रात्रिषु / स्व-रात्रिषु)
कल्पानाम्of the kalpas
कल्पानाम्:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन
परमेष्टिParameṣṭhin (Brahmā)
परमेष्टि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपरम + इष्टि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (परमः इष्टिः यस्य/परम-इष्टिः) — ब्रह्मा-पर्याय
त्वात्because (of)
त्वात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootत्वात् (तद्धित-प्रत्ययान्त अव्यय/प्रत्यय)
Formहेतुवाचक-अव्यय (ablatival suffix -tvāt), ‘because of/owing to’
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; सर्वनाम
आद्यःthe first/primeval
आद्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणं ‘स’ इत्यस्य
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
पठ्यतेis recited/called
पठ्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपठ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)