Shloka 140
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
ततस्ते रश्मयः सप्त सूर्यभूताश्चतुर्द्दिशम् / चतुर्लोकमिमं सर्वं दहन्ति शिखिनस्तदा
Transliteration
tataste raśmayaḥ sapta sūryabhūtāścaturddiśam / caturlokamimaṃ sarvaṃ dahanti śikhinastadā
Translation
ततः ते सप्त रश्मयः सूर्यभूताः चतुर्दिशं प्रसृताः। इमं चतुर्लोकं सर्वं तदा शिखिनो दहन्ति॥
Word by Word
ततःthen / thereafter
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/temporal)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
तेthose
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
रश्मयःrays
रश्मयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootraśmi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsapta (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक; qualifying रश्मयः
सूर्य-भूताःbecome suns / sun-like
सूर्य-भूताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsūrya (प्रातिपदिक) + bhūta (भू-धातु, क्त-कृदन्त as adjective)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘having become suns / sun-like’ qualifying रश्मयः
चतुर्-दिशम्the four directions
चतुर्-दिशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcatur (संख्या-प्रातिपदिक) + diś (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; ‘the four directions’ as object of pervading/burning
चतुर्-लोकम्the four worlds
चतुर्-लोकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcatur (संख्या-प्रातिपदिक) + loka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; ‘the four worlds’
इमम्this
इमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; demonstrative qualifying लोकम्
सर्वम्entire
सर्वम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying लोकम्
दहन्तिburn
दहन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदह् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
शिखिनःflaming ones
शिखिनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśikhin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘flaming ones’ (rays)
तदाat that time
तदा:
Sambandha (सम्बन्ध/temporal)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)