Shloka 14
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
ऋतुस्तपश्च शुक्रश्च कृतिर्नेमिः प्रभाकरः / प्रभासो मासकृद्धर्मस्तेजोरश्मिः क्रतुर्विराट्
Transliteration
ṛtustapaśca śukraśca kṛtirnemiḥ prabhākaraḥ / prabhāso māsakṛddharmastejoraśmiḥ kraturvirāṭ
Translation
ऋतुः तपः शुकश्च कृतिः नेमिः प्रभाकरः। प्रभासो मासकृद् धर्मः तेजोरश्मिः क्रतुर्विराट्॥
Word by Word
ऋतुःṚtu (name)
ऋतुः:
कर्ता (Karta/Subject—name in list)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name)
तपःTapaḥ (name)
तपः:
कर्ता (Name in list)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा, एकवचन; नाम
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
शुक्रःŚukra (name)
शुक्रः:
कर्ता (Name in list)
TypeNoun
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
कृतिःKṛti (name)
कृतिः:
कर्ता (Name in list)
TypeNoun
Rootकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा, एकवचन; नाम
नेमिःNemi (name)
नेमिः:
कर्ता (Name in list)
TypeNoun
Rootनेमि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
प्रभाकरःPrabhākara (light-maker)
प्रभाकरः:
कर्ता (Name in list)
TypeNoun
Rootप्रभा + कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्रभायाः करः = maker of light)
प्रभासःPrabhāsa (name)
प्रभासः:
कर्ता (Name in list)
TypeNoun
Rootप्रभास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
मासकृत्Māsakṛt (maker of months)
मासकृत्:
कर्ता (Name in list)
TypeNoun
Rootमास + कृत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मासस्य कर्ता = maker/ordainer of months)
धर्मःDharma (name)
धर्मः:
कर्ता (Name in list)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
तेजःsplendor, radiance
तेजः:
समासाङ्ग (Compound member)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासपूर्वपद (as first member of compound)
रश्मिःTejoraśmi (ray of splendor)
रश्मिः:
कर्ता (Name in list)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तेजसः रश्मिः = ray of radiance)
क्रतुःKratu (name)
क्रतुः:
कर्ता (Name in list)
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
विराट्Virāṭ (name)
विराट्:
कर्ता (Name in list)
TypeNoun
Rootविराज् (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रातिपदिक-विशेषरूप (Virāṭ, irregular stem)