Shloka 134
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
तान्येवात्र प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च / सप्तरश्मिरथो भूत्वा उदत्तिष्ठद्विभावसुः
Transliteration
tānyevātra pralīyante bhūmitvamupayānti ca / saptaraśmiratho bhūtvā udattiṣṭhadvibhāvasuḥ
Translation
तान्येवात्र प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च। ततः सप्तकिरणरथो भूत्वा विभावसुरुदतिष्ठत्।
Word by Word
तानिthose (beings)
तानि:
कर्ता (Kartā/subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; refers to सत्त्वानि
एवindeed
एव:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/location)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
प्रलीयन्तेperish/dissolve
प्रलीयन्ते:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootप्र-ली (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; (मध्य/कर्मणि-भाव) ‘dissolve/perish’
भूमित्वम्the state of becoming earth/soil
भूमित्वम्:
कर्म (Karma/object)
TypeNoun
Rootभूमि-त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; तत्पुरुष/प्रत्ययान्त (त्व-प्रत्यय, abstract state) ‘state of being earth/ground’
उपयान्तिattain/come to
उपयान्ति:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootउप-या (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
चand
च:
सम्बन्ध/निपात (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
सप्तरश्मिरथःthe seven-reined chariot (of the sun)
सप्तरश्मिरथः:
कर्ता (Kartā/subject)
TypeNoun
Rootसप्त-रश्मि-रथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष-समास ‘सप्त रश्मयः यस्य रथः’ (a chariot with seven reins/rays)
अथthen
अथ:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereupon)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having become’
उदतिष्ठत्rose up
उदतिष्ठत्:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootउद्-स्था (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
विभावसुःthe Sun (Vibhāvasu)
विभावसुः:
कर्ता (Kartā/subject)
TypeNoun
Rootविभावसु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (m.), प्रथमा, एकवचन; सूर्य-पर्याय