Shloka 124
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
एवं देवेष्वतीतेषु महर्लोकाज्जनं प्रति / भूतादिष्ववशिष्टेषु स्थावरां तेषु तेषु वै
Transliteration
evaṃ deveṣvatīteṣu maharlokājjanaṃ prati / bhūtādiṣvavaśiṣṭeṣu sthāvarāṃ teṣu teṣu vai
Translation
एवं देवेष्वतीतेषु महर्लोकाज्जनं प्रति । भूतादिष्ववशिष्टेषु स्थावराः तेषु तेषु वै ॥
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formरीति/प्रकार-वाचक अव्यय (adverb of manner)
देवेषुwhen/among the gods
देवेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; Locative plural
अतीतेषुhaving passed, departed
अतीतेषु:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअतित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √इ + अति)
Formभूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; agreeing with देवेषु
महर्लोकात्from Maharloka
महर्लोकात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootमहर्लोक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/पञ्चमी), एकवचन; Ablative singular
जनम्to Janaloka / the people-world (jana)
जनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular
प्रतिtowards
प्रति:
सम्प्रदान/दिशा (Directional)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formउपसर्गसदृश अव्यय; दिशार्थ/प्रत्यर्थ (towards)
भूत-आदिषुamong the beings and the rest (etc.)
भूत-आदिषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Domain)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (भूतानि आदयः येषु); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; Locative plural
अवशिष्टेषुremaining
अवशिष्टेषु:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअवशिष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √शिष्)
Formभूतकृदन्त (past participle), सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; agreeing with भूत-आदिषु
स्थावराम्the immobile (beings)
स्थावराम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootस्थावर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (collective: the immobile creation)
तेषुin those
तेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Reference)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; pronoun
तेषुin each of those
तेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Reference)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; repetition for distributive sense
वैindeed
वै:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)