Shloka 101
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
दिवस्पतिर्महासत्वस्तेषामिन्द्रो भविष्यति / पुलहात्मजपुत्रास्ते विज्ञेयास्तु रुचेः सुताः
Transliteration
divaspatirmahāsatvasteṣāmindro bhaviṣyati / pulahātmajaputrāste vijñeyāstu ruceḥ sutāḥ
Translation
दिवस्पतिः महासत्त्वः तेषाम् इन्द्रो भविष्यति; ते पुलहात्मजपुत्राः, रुचेः सुताः इति विज्ञेयाः।
Word by Word
divaḥ-patiḥlord of heaven
divaḥ-patiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdiv (प्रातिपदिक) + pati (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); तत्पुरुषः—‘दिवः पतिः’
mahā-sattvaḥof great might/being
mahā-sattvaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + sattva (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); कर्मधारयः—‘महच्च तत् सत्त्वम्’
teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुं), Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
indraḥIndra
indraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootindra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
bhaviṣyatiwill be
bhaviṣyati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
FormFuture (लृट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
pulaha-ātmaja-putrāḥsons of Pulaha’s son(s) / descendants of Pulaha
pulaha-ātmaja-putrāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpulaha (प्रातिपदिक) + ātmaja (प्रातिपदिक) + putra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); तत्पुरुष-श्रृङ्खला—‘पुलहस्य आत्मजाः (पुत्राः)’
tethey
te:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
vijñeyāḥare to be known (as)
vijñeyāḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi√jñā (धातु) + ya (णीयत्/कृत्य)
FormGerundive (कृत्य/णीयत्), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); passive obligation/identification sense ‘to be known as’
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात)
ruceḥof Ruci
ruceḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootruci (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन)
sutāḥsons
sutāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsuta (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)