Adhyaya 70
कार्त्तवीर्यसंभवः (Kārttavīrya’s Origin / Rise)
अयं सूक्ष्माध्यायः ऋषिभिः कृतं प्रश्नरूपं प्रस्तावनां वहति। कोलोफोने मध्यमभागे तृतीयोपोद्घातपादे भार्गवचरिते ‘कार्त्तवीर्यसंभव’ इति नाम निर्दिश्यते। ऋषयः पृच्छन्ति—कार्त्तवीर्यस्य पराक्रमेणाभिभूतस्यापवमहात्मनः तपोवनं कुतो दग्धम्? स च राजर्षिः प्रजाः रक्षिता इति श्रूयते; तर्हि कथं स तपोवनं नाशयेत्? एवं राजधर्मरक्षणस्य पवित्रतपोवनहिंसायाश्च विरोधं निरस्यितुं, अनन्तरकथायां समाधानाय नैतिकवंशपरम्पराप्रश्नं स्थापयति।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महोपुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते कार्त्तवीर्यसंभवो नाम एकोनसप्ततितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः किमर्थं तु वनं दग्धमापवस्य महात्मनः / कार्त्तवीर्येण विक्रम्य तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम्
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीयोपोद्धातपादे भार्गवचरिते ‘कार्त्तवीर्यसंभवः’ नाम एकोनसप्ततितमोऽध्यायः। ऋषय ऊचुः—हे सूत! किमर्थं महात्मन आपवस्य वनं कार्त्तवीर्येण विक्रम्य दग्धम्? तत् नः पृच्छतां प्रब्रूहि।
Verse 2
रक्षिता सतु राजर्षिः प्रजानामिति नः श्रुतम् / कथं सरक्षिता भूत्वा नाशयेत तपोवनम्
रक्षिता स तु राजर्षिः प्रजानामिति नः श्रुतम्। कथं स रक्षिता भूत्वा तपोवनं नाशयेत्?
Frequently Asked Questions
The chapter is a gateway into the Bhārgava-carita narrative frame and introduces Kārttavīrya as the focal royal figure; the explicit lineage list is not given in these two verses, but the placement signals forthcoming genealogy/history around Kārttavīrya in relation to the Bhṛgu/Bhārgava cycle.
They ask why Kārttavīrya burned/destroyed a tapovana linked with Āpava Mahātmā, despite Kārttavīrya’s reputation as a rājarṣi who protects subjects—highlighting an ethical inconsistency that demands contextual explanation.
No. This adhyāya is purely a framing interrogation within a genealogical-ethical narrative; it contains no bhuvana-kośa (cosmography) measurements, planetary distances, or geographic enumerations.