Adhyaya 40
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
अस्मिन्नध्याये उपोद्घातप्रसङ्गे वसिष्ठवचनानुसारं भार्गवचरितं प्रवर्तते। राजशिरोमणेः सुचन्द्रस्य निपाते तस्य पुत्रः पुṣ्कराक्षो रामं जामदग्न्यं परशुरामं योधयितुं प्रवव्राज। स शस्त्रास्त्रकुशलः शरजालै रणभूमिं छादयित्वा क्षणं रामं निररुधत्। रामो वारुणास्त्रं प्रयुङ्क्ते—मेघान् जनयित्वा महावृष्ट्या प्लावयति; पुṣ्कराक्षो वायव्यास्त्रेण मेघान् विक्षिप्य तदुपशमयति। ततः रामो ब्रह्मास्त्रं नियोजयति; तस्य वेगेन पुṣ्कराक्षः दण्डाहत इव सर्पः पराभूतः आकृष्यते। स समीपं गत्वा बहुभिः शरैः रामस्य शिरोभुजादीन् विध्य पिनद्ध्वा क्षतयति; किन्तु रामः क्रुद्धः परशुं गृहीत्वा शिखातः पादान्तं पुṣ्कराक्षं चिच्छेद, मनुष्यदेवगणान् विस्मापयन्। अन्ते रामः प्रतिपक्षसेनां दावाग्निरिव वनं दहन्निव नाशयति—वीरकथां च वंशच्छेदसूचनां च दर्शयन्।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकोनचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ३९// वसिष्ठ उवाच सुचन्द्रे पतिते राजन् राजेन्द्राणां शिरोमणौ / तत्पुत्रः पुष्कराक्षस्तु रामं योद्धुमथागतः
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीयोपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकोनचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः। वसिष्ठ उवाच— सुचन्द्रे पतिते राजन् राजेन्द्राणां शिरोमणौ, तत्पुत्रः पुष्कराक्षो रामं योद्धुमथागतः।
Verse 2
स रथस्थो महावीर्यः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदः / अभिवीक्ष्य रणेत्युग्रं रामं कालातकोपमम्
स रथस्थो महावीर्यः सर्वशस्त्रास्त्रकोविदः। अभिवीक्ष्य रणेत्युग्रं रामं कालान्तकोपमम्॥
Verse 3
चकार शरजालं च भार्गवेन्द्रस्य सर्वतः / मुहूर्त्तं जामदग्न्यो ऽपि बाणैः संझदितो ऽभवत्
चकार शरजालं च भार्गवेन्द्रस्य सर्वतः। मुहूर्त्तं जामदग्न्योऽपि बाणैः संझदितोऽभवत्॥
Verse 4
ततो निष्कम्य सहसा भार्गवेन्द्रो महाबलः / शरबन्धान्महाराज समुदैक्षत सर्वतः
ततो निष्कम्य सहसा भार्गवेन्द्रो महाबलः। शरबन्धान्महाराज समुदैक्षत सर्वतः॥
Verse 5
दृष्ट्वा तं पुष्काराक्षं तु सुचन्द्रतनयं तदा / क्रोधमाहारयामास दिधक्षन्निव पावकः
दृष्ट्वा तं पुष्काराक्षं सुचन्द्रतनयं तदा । क्रोधमाहारयामास दिधक्षन्निव पावकः ॥
Verse 6
स क्रोधेन समाविष्टो वारुणं समवासृजत् / ततो मेघाः समुत्पन्ना गर्जन्तो भैरवान्नवान्
स क्रोधेन समाविष्टो वारुणं समवासृजत् । ततो मेघाः समुत्पन्ना गर्जन्तो भैरवान्नवान् ॥
Verse 7
ववृषुर्जलधाराभिः प्लावयन्तो धरां नृप / पुष्कराक्षो महावीर्यो वायव्यास्त्रुमवासृजत्
ववृषुर्जलधाराभिः प्लावयन्तो धरां नृप । पुष्कराक्षो महावीर्यो वायव्यास्त्रुमवासृजत् ॥
Verse 8
तेन ते ऽदर्शनं नीताः सद्य एव बलाहकाः / अथ रामो भृशं क्रुद्धो ब्राह्मं तत्राभिसंदधे
तेन तेऽदर्शनं नीताः सद्य एव बलाहकाः । अथ रामो भृशं क्रुद्धो ब्राह्मं तत्राभिसंदधे ॥
Verse 9
पुष्कराक्षो ऽपि तेनैव विचकर्ष महाबलः / ब्राह्म सो ऽप्याहितं दृष्ट्वा दण्डाहत इवारगः
पुष्कराक्षोऽपि तेनैव विचकर्ष महाबलः । ब्राह्मं सोऽप्याहितं दृष्ट्वा दण्डाहत इवारगः ॥
Verse 10
घोरं परशुमादाय निःश्वसंस्तमधावत / रामस्याधावतस्तत्र पुष्कराक्षो धनुर्धरः
घोरं परशुमादाय निःश्वसंस्तमधावत । रामस्याधावतस्तत्र पुष्कराक्षो धनुर्धरः ॥
Verse 11
संदधे पञ्चविशिखान्दीप्तास्यानुरगानिव / एकैकेन च बाणेन हृदि शीर्षे भुजद्वये
संदधे पञ्चविशिखान्दीप्तास्यानुरगानिव । एकैकेन च बाणेन हृदि शीर्षे भुजद्वये ॥
Verse 12
शिखायां च क्रमाद्भित्त्वा तस्तंभ भृश मातुरम् / स चैवं पीडीतो रामः पुष्कराक्षेण संयुगे
शिखायां च क्रमाद्भित्त्वा तस्तंभ भृश मातुरम् । स चैवं पीडीतो रामः पुष्कराक्षेण संयुगे ॥
Verse 13
क्षणं स्थित्वा भृशं धावन्परशुं मूर्ध्न्यपतयात् / शिखामारभ्य पादान्तं पुथ्कराक्षं द्विधाकरोत्
क्षणं स्थित्वा भृशं धावन्परशुं मूर्ध्न्यपतयात् । शिखामारभ्य पादान्तं पुथ्कराक्षं द्विधाकरोत् ॥
Verse 14
पतिते शकले भूमौ तत्कालं पश्यता नृणाम् / आश्चर्यं सुमाहज्जातं दिवि चैव दिवौ कसाम्
पतिते शकले भूमौ तत्कालं पश्यता नृणाम् । आश्चर्यं सुमाहज्जातं दिवि चैव दिवौ कसाम् ॥
Verse 15
विदार्य रामस्तं क्रोधात्पुष्कराक्ष महाबलम् / तत्सैन्यमदहत्क्रुद्धः पावको विपिनं यथा
विदार्य रामस्तं क्रोधात्पुष्कराक्ष महाबलम् । तत्सैन्यमदहत्क्रुद्धः पावको विपिनं यथा ॥
Verse 16
यतो यतो धावति भार्गवेन्द्रो मनो ऽनिलौजाः प्रहरन्परश्वधम् / ततस्ततो वाजिरथेभमानवा निकृत्तगात्राः शतशो निपेतुः
यतो यतो धावति भार्गवेन्द्रो मनो ऽनिलौजाः प्रहरन्परश्वधम् । ततस्ततो वाजिरथेभमानवा निकृत्तगात्राः शतशो निपेतुः ॥
Verse 17
रामेण तत्रा तिबलेन संगरे निहन्यमानास्तु परश्वधेन / हा तात मातस्त्विति जल्पमांना भस्मीबभूवुः सुविचूर्णितास्तदा
रामेण तत्रा तिबलेन संगरे निहन्यमानास्तु परश्वधेन । हा तात मातस्त्विति जल्पमांना भस्मीबभूवुः सुविचूर्णितास्तदा ॥
Verse 18
मुहूर्त्तमात्रेण च भार्गवेण तत्पुष्कराक्षस्य बलं समग्रम् / अनेकराजन्यकुलं हतेश्वरं इतं नवाक्षौहिणिकं भृशातुरम्
मुहूर्त्तमात्रेण च भार्गवेण तत्पुष्कराक्षस्य बलं समग्रम् । अनेकराजन्यकुलं हतेश्वरं इतं नवाक्षौहिणिकं भृशातुरम् ॥
Verse 19
पतिते पुष्कराक्षे तु कार्त्तवीर्यार्जुनः स्वयम् / आजगाम महावीर्यः सुवर्णरथमास्थितः
पतिते पुष्कराक्षे तु कार्त्तवीर्यार्जुनः स्वयम् । आजगाम महावीर्यः सुवर्णरथमास्थितः ॥
Verse 20
नानाशस्त्रसमाकीर्णं नानारत्नपरिच्छदम् / दशनल्वप्रमाणं च शतवाजियुतं नृपः
नानाशस्त्रैः समाकीर्णं नानारत्नविभूषितम् । दशनाल्वप्रमाणं च शतवाजियुतं नृपः ॥
Verse 21
युते बाहुसहस्रेण नानायुधधरेण च / बभौ स्वर्लोकमारोक्ष्यन्देहति सुकृती यथा
युतो बाहुसहस्रेण नानायुधधरैः सह । बभौ स्वर्लोकमारोक्ष्यन् देहत्यजति सुकृती यथा ॥
Verse 22
पुत्रास्तस्य महावीर्याः शतं युद्धविशारदाः / सेनाः संव्यूह्य संतस्थुः संग्रामे पितुराज्ञया
पुत्रास्तस्य महावीर्याः शतं युद्धविशारदाः । सेनाः संव्यूह्य संतस्थुः संग्रामे पितुराज्ञया ॥
Verse 23
कार्त्तवीर्यस्तु बलवान्रामं दृष्ट्वा रणाजिरे / कालान्तकयमप्रख्यं योद्धुं समुपचक्रमे
कार्त्तवीर्यस्तु बलवान् रामं दृष्ट्वा रणाजिरे । कालान्तकयमप्रख्यं योद्धुं समुपचक्रमे ॥
Verse 24
दक्षे पञ्चशतं बाणान्वामे पञ्चशतं धनुः / जग्रा ह भार्गवेन्द्रस्य समरे जेतुमुद्यतः
दक्षे पञ्चशतं बाणान् वामे पञ्चशतं धनुः । जग्राह भार्गवेन्द्रस्य समरे जेतुमुद्यतः ॥
Verse 25
बाणवर्षं चकाराथ रामस्योपरि भूपते / यथा बलाहको वीर पर्वतोपरि वर्षति
अथ भूपते, स रामस्योपरि बाणवर्षं चकार; यथा वीर, बलाहकः पर्वतोपरि वर्षति।
Verse 26
बाणवर्षेण नेनाजौ सत्कृतो भृगुनन्दनः / जग्राह स्वघनुर्दिव्यं बाणवर्षं तथाकरोत्
अजौ बाणवर्षेणानेन सत्कृतो भृगुनन्दनः; स्वं दिव्यं घनुर्जग्राह, तथैव बाणवर्षं चकार।
Verse 27
तावुभौरणसंदृप्तौ तदा भार्गवहैहयौ / चक्रतुर्यद्धमतुलं तुमुलं लोमहर्षणम्
तदा रणसंदृप्तौ तावुभौ भार्गवहैहयौ यद्धमतुलं तुमुलं लोमहर्षणं चक्रतुः।
Verse 28
ब्रह्मास्त्रं च सभूपालः संदधे रणमूर्द्धनि / वधाय भार्गवेन्द्रस्य सर्वशस्त्रास्त्रधृगबली
स भूपालः सर्वशस्त्रास्त्रधृग्बली रणमूर्द्धनि भार्गवेन्द्रस्य वधाय ब्रह्मास्त्रं संदधे।
Verse 29
रामो ऽपि वार्युपस्पृश्य ब्रह्मं ब्राह्मय संदधे / ततो व्योम्नि सदा सक्ते द्वे चाप्य स्त्रे नराधिप
रामोऽपि वार्युपस्पृश्य ब्राह्मं ब्रह्मं संदधे; ततो व्योम्नि सदा सक्ते द्वे अप्यस्त्रे, नराधिप।
Verse 30
ववृधाते जगत्प्रान्ते तेजसा ज्वलनार्कवत् / त्रयो लोकाः सपाताला दृष्ट्वा तन्महदद्भुतम्
ववृधाते जगत्प्रान्ते तेजसा ज्वलनार्कवत्। त्रयो लोकाः सपाताला दृष्ट्वा तन्महदद्भुतम्॥
Verse 31
ज्वलदस्त्रयुगं तप्ता मेनिरे ऽस्योपसंयमम् / रामस्तदा वीक्ष्य जगत्प्रणाशं जगन्निवासोक्तमथास्मरत्तदा
ज्वलदस्त्रयुगं तप्ता मेनिरेऽस्योपसंयमम्। रामस्तदा वीक्ष्य जगत्प्रणाशं जगन्निवासोक्तमथास्मरत्तदा॥
Verse 32
रक्षा विधेयाद्य मयास्य संयमो निवारणीयः परमांशधारिणा / इति व्यवस्य प्रभुरुग्रतेजा नेत्रद्वयेनाथ तदस्त्रयुगमम्
रक्षा विधेयाद्य मयास्य संयमो निवारणीयः परमांशधारिणा। इति व्यवस्य प्रभुरुग्रतेजा नेत्रद्वयेनाथ तदस्त्रयुगमम्॥
Verse 33
पीत्वातिरामं जगदाकलय्य तस्थौ क्षणं ध्यानगतो महात्मा / ध्यानप्रभावेण ततस्तु तस्य ब्रह्मास्त्रयुग्मं विगतप्रभावम्
पीत्वातिरामं जगदाकलय्य तस्थौ क्षणं ध्यानगतो महात्मा। ध्यानप्रभावेण ततस्तु तस्य ब्रह्मास्त्रयुग्मं विगतप्रभावम्॥
Verse 34
पपात भूमौ सहसाथ तत्क्षणं सर्वं जगत्स्वास्थ्यमुपाजगाम / स जामदग्न्यो महातां महीयान्स्रष्टुं तथा पालयितुं निहन्तुम्
पपात भूमौ सहसाथ तत्क्षणं सर्वं जगत्स्वास्थ्यमुपाजगाम। स जामदग्न्यो महातां महीयान्स्रष्टुं तथा पालयितुं निहन्तुम्॥
Verse 35
विभुस्तथापीह निजंप्रभावं गोपायितुं लोकविधिं चकार / धनुर्द्धरः शूरतमो महस्वान्सदग्रणीः संसदि तथ्यवक्ता
विभुः सन् अपीह निजप्रभावं गोपयितुं लोकमर्यादां चकार। धनुर्धरः शूरतमो महस्वान् सत्सु अग्रणीः संसदि सत्यवक्ता॥
Verse 36
कलाकलापेषु कृतप्रयत्नो विद्यासु शास्त्रेषु बुधो विधिज्ञः / एवं नृलोके प्रथयन्स्वभावं सर्वाणि कल्यानि करोति नित्यम्
कलाकलापेषु कृतप्रयत्नो विद्याशु शास्त्रेषु बुधो विधिज्ञः। एवं नृलोके प्रथयन् स्वभावं सर्वाणि कल्याणि करोति नित्यम्॥
Verse 37
सर्वे तु लोका विजितास्तु तेन रामेण राजन्यनिषूदनेन / एवं स रामः प्रथितप्रभावः प्रशामयित्वा तु तदस्त्रयुग्मम्
सर्वे तु लोका विजितास्तु तेन रामेण राजन्यनिषूदनेन। एवं स रामः प्रथितप्रभावः प्रशामयित्वा तु तदस्त्रयुग्मम्॥
Verse 38
पुनः प्रवृत्तो निधनं प्रकर्तुं रणागणे हैहयवंशकेतोः / तुणीरतः पत्रियुगं गृहीत्वा पुङ्खे निधायाथ धनुर्ज्यकायाम्
पुनः प्रवृत्तो निधनं प्रकर्तुं रणागणे हैहयवंशकेतोः। तुणीरतः पत्रियुगं गृहीत्वा पुङ्खे निधायाथ धनुर्ज्यकायाम्॥
Verse 39
आलक्ष्य लक्ष्यं नृपकर्णयुग्मं चकर्त्त चूडामणिहर्तुकामः / स कृत्तकर्णो नृपतिर्महात्मा विनिर्जिताशेषजगत्प्रवीरः
आलक्ष्य लक्ष्यं नृपकर्णयुग्मं चकर्त चूडामणिहर्तुकामः। स कृत्तकर्णो नृपतिर्महात्मा विनिर्जिताशेषजगत्प्रवीरः॥
Verse 40
मेने निजं वीर्यमिह प्रणष्टं रामेण भूमीशतिरस्कृतात्मा / क्षणं धराधीशतनुर्विवर्णा गतानुभावा नृपतेर्बभूव
रामेण तिरस्कृतात्मा स नृपतिः इह निजं वीर्यं प्रणष्टमिति मेने। क्षणमिव धरणीशतनुः विवर्णा, गतानुभावा बभूव।
Verse 41
लेख्येव सच्चित्रकरप्रयुक्ता सुदीनचित्तस्य विलक्ष्यते ऽग / ततः स राजा निजवीर्यवैभवं समस्तलोकाधिकतां प्रयातम्
सुदीनचित्तस्य स राज्ञः अवस्था सच्चित्रकरप्रयुक्ता लेख्येव विलक्ष्यते। ततः स राजा निजवीर्यवैभवं समस्तलोकाधिकतां प्रयातम् अपश्यत्।
Verse 42
विचिन्त्य पौलस्त्यजयादिलब्धं शोचन्निवासीत्स जयाभिकाङ्क्षीं / दध्यौ पुनर्मीलितलोचनो नृपौ दत्तं तमात्रेयकुलप्रदीपम्
पौलस्त्यजयादिलब्धं विचिन्त्य स जयाभिकाङ्क्षी शोचन्निवासीत्। पुनः स नृपः मीलितलोचनः आत्रेयकुलप्रदीपं तं दत्तं दध्यौ।
Verse 43
यस्य प्रभावानुगृहीत ओजसा तिरश्चकारा खिललोकपालकान् / यदास्य हृद्येष महानुभावो दत्तः प्रयातो न हि दर्शनं तदा
यस्य प्रभावानुगृहीतेन ओजसा स दत्तः अखिललोकपालकान् तिरश्चकार। यदा एष महानुभावो दत्तः अस्य हृदि प्रयातः, तदा तस्य दर्शनं नाभवत्।
Verse 44
खिन्नो ऽतिमात्रं धरणीपतिस्तदा पुनः पुनर्ध्यानपथं जगाम / स ध्यायमानो ऽपि न चाजगाम दत्तो मनोगोचरमस्य राजन्
अतिमात्रं खिन्नः स धरणीपतिः तदा पुनः पुनः ध्यानपथं जगाम। ध्यायमानोऽपि, राजन्, दत्तः अस्य मनोगोचरं नाजगाम।
Verse 45
तपस्विनो दान्ततमस्य साधोरनागसो दुष्कृतिकारिणो विभुः / एवं यदात्रेस्तनयो महात्मा दृष्टो न च ध्यानपथे नृपेण
तपस्विनः दान्ततमस्य साधोः अनागसः दुष्कृतिकारिणो विभुः। एवं यदात्रेस्तनयो महात्मा दृष्टो न च ध्यानपथे नृपेण॥
Verse 46
तदातिदुः खेन विदूयमानः शोकेन मोहेन युतो बभूव / तं शोकमग्नं नृपतिं महात्मा रामो जगादाखिलचित्तदर्शी
तदातिदुःखेन विदूयमानः शोकेन मोहेन युतो बभूव। तं शोकमग्नं नृपतिं महात्मा रामो जगादाखिलचित्तदर्शी॥
Verse 47
मा शोकभावं नृपते प्रयाहि नैवानुशोचन्ति महानुभावाः / यस्ते वरायाभवमादिसर्गे स एव चाहं तंव सादनाय
मा शोकभावं नृपते प्रयाहि नैवानुशोचन्ति महानुभावाः। यस्ते वरायाभवमादिसर्गे स एव चाहं तव सादनाय॥
Verse 48
समागतस्त्वं भवधीरचित्तः संग्रामकाले न विषादचर्चा / सर्वो हि लोकः स्वकृतं भुनक्ति शुभाशुभं दैवकृतं विपाके
समागतस्त्वं भवधीरचित्तः संग्रामकाले न विषादचर्चा। सर्वो हि लोकः स्वकृतं भुनक्ति शुभाशुभं दैवकृतं विपाके॥
Verse 49
अन्योनको ऽप्यस्य शुभाशुभस्य विपर्ययं कर्तुमलं नरेश / यत्ते सुपुण्यं बहुजन्मसंचितं तेनेह दत्तस्य वरार्हपात्रम्
अन्योनकोऽप्यस्य शुभाशुभस्य विपर्ययं कर्तुमलं नरेश। यत्ते सुपुण्यं बहुजन्मसंचितं तेनेह दत्तस्य वरार्हपात्रम्॥
Verse 50
जातो भवानद्य तु दुष्कृतस्य फलं प्रभुङ्क्ष्व त्वमिहार्जितस्य / गुरुर्विमत्यापकृतस्त्वया मे यतस्ततः कर्णनिकृन्तनं ते
जातो भवानद्य तु दुष्कृतस्य फलं प्रभुङ्क्ष्व त्वमिहार्जितस्य / गुरुर्विमत्यापकृतस्त्वया मे यतस्ततः कर्णनिकृन्तनं ते
Verse 51
कृतं मया पश्य हरन्तमोजसा चूडामणिं मामपत्दृत्य ते यशः / इत्येवमुक्त्वा स भृगुर्महात्मा नियोज्य बाणं च विकृष्य चापम्
कृतं मया पश्य हरन्तमोजसा चूडामणिं मामपत्दृत्य ते यशः / इत्येवमुक्त्वा स भृगुर्महात्मा नियोज्य बाणं च विकृष्य चापम्
Verse 52
चिक्षेप राज्ञः स तु लाघवेन च्छित्त्वा मणिं रामममुपाजगाम / तद्वीक्ष्य कर्मास्य मुनेः सुतस्य स चार्जुनो हैहयवंशधर्त्ता
चिक्षेप राज्ञः स तु लाघवेन च्छित्त्वा मणिं रामममुपाजगाम / तद्वीक्ष्य कर्मास्य मुनेः सुतस्य स चार्जुनो हैहयवंशधर्त्ता
Verse 53
समुद्यतो ऽभूत्पुनरप्युदायुधस्तं हन्तुमाजौ द्विजमात्मशत्रुम् / शूलशक्तिगदाचक्रखढ्गपट्टिशतोमरैः
समुद्यतो ऽभूत्पुनरप्युदायुधस्तं हन्तुमाजौ द्विजमात्मशत्रुम् / शूलशक्तिगदाचक्रखढ्गपट्टिशतोमरैः
Verse 54
नानाप्रहरणैश्चान्यैराजघान द्विजात्मजम् / स रामो लाघवेनैव संप्रक्षिप्तान्यनेन च
नानाप्रहरणैश्चान्यैराजघान द्विजात्मजम् / स रामो लाघवेनैव संप्रक्षिप्तान्यनेन च
Verse 55
शूलादीनि चकर्त्ताशु मध्य एव निजाशुगैः / स राजा वार्युपस्पृश्य ससर्जाग्नेयमुत्तमम्
शूलादीनि चकर्त्ताशु मध्य एव निजाशुगैः। स राजा वार्युपस्पृश्य ससर्जाग्नेयमुत्तमम्॥
Verse 56
अस्त्रं रामो वारुणेन शमयामास सत्वरम् / गान्धर्वं विदधे राजा वायव्येनाहनद्विभुम्
अस्त्रं रामो वारुणेन शमयामास सत्वरम्। गान्धर्वं विदधे राजा वायव्येनाहनद्विभुम्॥
Verse 57
नागास्त्रं गारुडेनापि रामश्चिच्छेद भूपते / दत्तेन दत्तं यच्छूलमव्यर्थं मन्त्रपूर्वकम्
नागास्त्रं गारुडेनापि रामश्चिच्छेद भूपते। दत्तेन दत्तं यच्छूलमव्यर्थं मन्त्रपूर्वकम्॥
Verse 58
जग्राह समरे राजा भार्गवस्य वधाय च / तच्छूलं शतसूर्याभमनिवार्यं सुरासुरैः
जग्राह समरे राजा भार्गवस्य वधाय च। तच्छूलं शतसूर्याभमनिवार्यं सुरासुरैः॥
Verse 59
चिक्षेप राममुद्दिश्य समग्रेण बलेन सः / मूर्ध्नि तद्भार्गवस्याथ निपपात महीपते
चिक्षेप राममुद्दिश्य समग्रेण बलेन सः। मूर्ध्नि तद्भार्गवस्याथ निपपात महीपते॥
Verse 60
तेन शूलप्रहारेण व्यथितो भार्गवस्तदा / मूर्च्छामवाप राजेन्द्र पपात च हरिं स्मरन्
तेन शूलप्रहारेण व्यथितो भार्गवस्तदा मूर्च्छामवाप राजेन्द्र पपात च हरिं स्मरन्।
Verse 61
पतिते भार्गवे तत्र सर्वे देवा भयाकुलाः / समाजग्मुः पुरस्कृत्य ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान्
पतिते भार्गवे तत्र सर्वे देवा भयाकुलाः समाजग्मुः पुरस्कृत्य ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान्।
Verse 62
शङ्करस्तु महाज्ञानी साक्षान्मृत्युञ्जयः प्रभुः / भार्गवं जीवयामास संजीवन्या स विद्यया
शङ्करस्तु महाज्ञानी साक्षान्मृत्युञ्जयः प्रभुः भार्गवं जीवयामास संजीवन्या स विद्यया।
Verse 63
रामस्तु चेतनां प्राप्य ददर्श पुरतः सुरान् / प्रणनाम च राजेन्द्र भक्त्या ब्रह्मादिकांस्तु तान्
रामस्तु चेतनां प्राप्य ददर्श पुरतः सुरान् प्रणनाम च राजेन्द्र भक्त्या ब्रह्मादिकांस्तु तान्।
Verse 64
ते स्तुता भार्गवेन्द्रेण सद्यो ऽदर्शनमागताः / स रामो वार्युस्पृश्य जजाप कवचं तु तत्
ते स्तुता भार्गवेन्द्रेण सद्योऽदर्शनमागताः स रामो वार्युस्पृश्य जजाप कवचं तु तत्।
Verse 65
उत्थितश्च सुसंरब्धो निर्दहन्निव चक्षुषा / स्मृत्वा पाशुपतं चास्त्रं शिवदत्तं स भार्गवः
उत्थितः सुसंरब्धो भार्गवोऽसौ चक्षुषा निर्दहन्निव। शिवदत्तं पाशुपतास्त्रं स्मृत्वा स तत्क्षणं सज्जोऽभवत्॥
Verse 66
सद्यः संहृतवांस्तत्तु कार्त्तवीर्यं महाबलम् / स राजा दत्तभक्तस्तु विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम् / प्रविष्टो भस्मसाज्जातं शरीरं बाहुनन्दन
सद्यः स महाबलं कार्त्तवीर्यं संहृतवान्। दत्तभक्तोऽसौ राजा विष्णोः सुदर्शनचक्रेण प्रविष्टो भस्मसाज्जातं शरीरं, हे बाहुनन्दन॥
Frequently Asked Questions
It marks a dynastic transition by narrating the fall of Sucandra and the death of his son Puṣkarākṣa, functioning as a termination/turning-point episode within the surrounding royal genealogy.
Puṣkarākṣa’s arrow-net is answered by Rāma’s Vāruṇa astra (storm/flood), countered by Puṣkarākṣa’s Vāyavya astra (wind dispersal), culminating in Rāma’s Brahma astra as a decisive, hierarchy-topping force—illustrating counter-astra pairing and escalation.
No; the sampled material is Bhārgava-carita centered on Paraśurāma and royal opponents, emphasizing martial-dynastic narration rather than the Śākta esoterica and yantra/vidyā frameworks typical of the Lalitopākhyāna section.