Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 42
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
निश्चक्राम पुरं गन्तुं विन्ध्याद्रिवनगह्वरात् / स गच्छन्नेव ददृशे नर्मदा तीरमाश्रितम्
Transliteration
niścakrāma puraṃ gantuṃ vindhyādrivanagahvarāt / sa gacchanneva dadṛśe narmadā tīramāśritam
Translation
स विन्ध्याद्रिवनगह्वरात् पुरं गन्तुं निश्चक्राम; गच्छन्नेव नर्मदातीरमाश्रितं ददर्श।
Word by Word
निश्चक्रामset out / departed
निश्चक्राम:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-क्रम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
पुरम्the city
पुरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), क्रियार्थक (purpose)
विन्ध्य-अद्रि-वन-गह्वरात्from the forest-gorge of the Vindhya mountain
विन्ध्य-अद्रि-वन-गह्वरात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootविन्ध्य (प्रातिपदिक) + अद्रि (प्रातिपदिक) + वन (प्रातिपदिक) + गह्वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; तत्पुरुष-समास (विन्ध्याद्रेः वनगह्वरम्)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
गच्छन्going
गच्छन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (while going)
एवindeed / just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
ददृशेsaw
ददृशे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
नर्मदाNarmadā (river)
नर्मदा:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनर्मदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
तीरम्bank
तीरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
आश्रितम्resorted to / reached
आश्रितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeVerb
Rootआ-श्रि (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'तीरम्' इति विशेषणम्