Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 22
Naraka-varṇana: The Hellish Planets and the Karmic Logic of Punishment
Devanagari script
ये त्विह वै राजन्या राजपुरुषा वा अपाखण्डा धर्मसेतून् भिन्दन्ति ते सम्परेत्य वैतरण्यां निपतन्ति भिन्नमर्यादास्तस्यां निरयपरिखाभूतायां नद्यां यादोगणैरितस्ततो भक्ष्यमाणा आत्मना न वियुज्यमानाश्चासुभिरुह्यमाना: स्वाघेन कर्मपाकमनुस्मरन्तो विण्मूत्रपूयशोणितकेशनखास्थिमेदोमांसवसावाहिन्यामुपतप्यन्ते ॥ २२ ॥
Transliteration
ye tv iha vai rājanyā rāja-puruṣā vā apākhaṇḍā dharma-setūn bhindanti te samparetya vaitaraṇyāṁ nipatanti bhinna-maryādās tasyāṁ niraya-parikhā-bhūtāyāṁ nadyāṁ yādo-gaṇair itas tato bhakṣyamāṇā ātmanā na viyujyamānāś cāsubhir uhyamānāḥ svāghena karma-pākam anusmaranto viṇ-mūtra-pūya-śoṇita-keśa-nakhāsthi-medo-māṁsa-vasā-vāhinyām upatapyante.
Translation
ये त्विह वै राजन्या राजपुरुषा वा अपाखण्डा धर्मसेतून् भिन्दन्ति ते सम्परेत्य वैतरण्यां निपतन्ति भिन्नमर्यादास्तस्यां निरयपरिखाभूतायां नद्यां यादोगणैरितस्ततो भक्ष्यमाणा आत्मना न वियुज्यमानाश्चासुभिरुह्यमाना: स्वाघेन कर्मपाकमनुस्मरन्तो विण्मूत्रपूयशोणितकेशनखास्थिमेदोमांसवसावाहिन्यामुपतप्यन्ते ॥ २२ ॥
Synonyms
येthose who
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
राजन्याःkṣatriyas (royal class)
राजन्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
राजपुरुषाःking’s men/officials
राजपुरुषाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् + पुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञः पुरुषाः)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
अपाखण्डाःhypocrites/pretenders (as non-deviant outwardly)
अपाखण्डाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअपाखण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘राजन्याः/राजपुरुषाः’ इत्यस्य विशेषणम्
धर्मसेतून्boundaries/bridges of dharma (moral restraints)
धर्मसेतून्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधर्म + सेतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य सेतवः)
भिन्दन्तिthey break
भिन्दन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभिद् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनुवादक-सर्वनाम
सम्परेत्यhaving died / after departing
सम्परेत्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootसम् + परि + इ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘मरित्वा/परलोकं गत्वा’ अर्थे
वैतरण्याम्in the Vaitaraṇī (river)
वैतरण्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवैतरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
निपतन्तिthey fall
निपतन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + पत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
भिन्नमर्यादाःthose whose boundaries are broken (transgressors)
भिन्नमर्यादाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभिन्न (भिद्-क्त) + मर्यादा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः (भिन्ना मर्यादा येषां ते)
तस्याम्in that (river)
तस्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘वैतरण्याम्’ इत्यस्य अनुवृत्तिः
निरयपरिखाभूतायाम्which has become a hellish moat
निरयपरिखाभूतायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootनिरय + परिखा + भूत (भू-क्त) (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘नद्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुष-समासः (निरयस्य परिखा इव भूता)
नद्याम्in the river
नद्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
यादोगणैःby groups of aquatic creatures
यादोगणैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयादस् + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (यादसां गणाः)
इतस्from here/this side
इतस्:
Desha (देश/locative sense)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formदिशावाचक-अव्यय (adverb: from here/this side)
ततःfrom there/that side
ततः:
Desha (देश)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formदिशावाचक-अव्यय (adverb: from there/that side)
भक्ष्यमाणाःbeing eaten
भक्ष्यमाणाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभक्ष् (धातु) + यमान (कृदन्त)
Formवर्तमान-कर्मणि कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘ते’ इत्यस्य विशेषणम्
आत्मनाby themselves / in their own person
आत्मना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; स्वयम्/स्वेन इत्यर्थे
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
वियुज्यमानाःnot being separated
वियुज्यमानाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि + युज् (धातु) + यमान (कृदन्त)
Formवर्तमान-कर्मणि कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘ते’ इत्यस्य विशेषणम्
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
असुभिःby the life-breaths
असुभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअसु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘प्राणैः’ इत्यर्थे
उह्यमानाःbeing carried along
उह्यमानाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवह् (धातु) (उह्य- as passive stem) + यमान (कृदन्त)
Formवर्तमान-कर्मणि कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘ते’ इत्यस्य विशेषणम्
स्वाघेनby their own sin
स्वाघेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्व + अघ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (अघ), तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः (स्वस्य अघेन)
कर्मपाकम्the ripening/result of karma
कर्मपाकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकर्मन् + पाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कर्मणः पाकः)
अनुस्मरन्तःremembering
अनुस्मरन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनु + स्मृ (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमान-कृदन्त (present active participle, शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘ते’ इत्यस्य विशेषणम्
विण्मूत्रपूयशोणितकेशनखास्थिमेदोमांसवसावाहिन्याम्in (the river) carrying feces, urine, pus, blood, hair, nails, bones, fat, flesh, and grease
विण्मूत्रपूयशोणितकेशनखास्थिमेदोमांसवसावाहिन्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootविण् + मूत्र + पूय + शोणित + केश + नख + अस्थि + मेदस् + मांस + वसा + वाहिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘नद्याम्’ इत्यस्य विशेषणम्; बहुपद-तत्पुरुषः (एतानि वहति इति वाहिनी)
उपतप्यन्तेthey suffer/are tormented
उपतप्यन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + तप् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद