Adhyaya 15
Paraśurāma, Kārtavīryārjuna, and the Kāmadhenu Offense (with Lunar-line Genealogy to Gādhi and Jamadagni)
अस्मिन्नध्याये सोमवंशकथानुक्रमः पुरूरवोर्वशीपुत्रेभ्यः आरभ्य जह्नोः (यः गङ्गां पीत्वा प्रसिद्धः) कुशवंशपर्यन्तं प्रवर्तते, यत्र गाधिराजपर्यन्ता वंशावली निरूप्यते। ततः ऋचीकमुनिः वरुणदत्तैः सहस्रं चन्द्रप्रभैः अश्वैः कन्याशुल्कं कृत्वा गाधेः दुहितरं सत्यवतीं विवाहयति। संस्कृतहविर्विनिमयेन भाग्यपरिवर्तनं जातं; तस्माज्जमदग्निर्जज्ञे, सत्यवती च कौशिकी-नदीरूपेण परिणता। जमदग्नेरात्मजः परशुरामो वासुदेवावतार इति निर्दिश्यते; क्षत्रियगर्वे धर्मातिक्रमणे च तस्य कार्यं प्रवर्धते। परीक्षितः पृच्छति—किं कारणं परशुरामेण क्षत्रियाणां पुनःपुनर्नाशः कृतः? शुकदेवः दत्तात्रेयप्रसादात् कार्तवीर्यार्जुनस्य महाबलसम्पदः, तस्य दर्पं, जमदग्नेः कामधेनोः अपहरणं च वर्णयति। परशुरामः एक एव हैहयसेनां निहत्य कार्तवीर्यार्जुनं जघान, धेनुं प्रत्याहरत्। अन्ते जमदग्निः ब्राह्मणधर्मेण उपदिशति—पापिनोऽपि राज्ञो वधो महापातकसदृशः; अतः परशुरामः भक्त्या तीर्थयात्रया च प्रायश्चित्तं कुर्यात्—दण्डन्यायस्य क्षमायाश्च नैतिकतनावं सूचयन्।
Shlokas
Verse 1
श्रीबादरायणिरुवाच ऐलस्य चोर्वशीगर्भात् षडासन्नात्मजा नृप । आयु: श्रुतायु: सत्यायू रयोऽथ विजयो जय: ॥ १ ॥
श्रीबादरायणिरुवाच—ऐलस्य पुरूरवस उर्वशीगर्भात् षड् आत्मजाः आसन्, नृप:—आयुः श्रुतायुः सत्यायुः रयः विजयो जयश्च॥
Verse 2
श्रुतायोर्वसुमान् पुत्र: सत्यायोश्च श्रुतञ्जय: । रयस्य सुत एकश्च जयस्य तनयोऽमित: ॥ २ ॥ भीमस्तु विजयस्याथ काञ्चनो होत्रकस्तत: । तस्य जह्नु: सुतो गङ्गां गण्डूषीकृत्य योऽपिबत् ॥ ३ ॥
श्रुतायोः पुत्रो वसुमान्, सत्यायोः श्रुतञ्जयः, रयस्यैकः, जयस्यामितः, विजयस्य भीमः। भीमस्य काञ्चनः, तस्य होत्रकः, तस्य जह्नुर्गङ्गां गण्डूषीकृत्यैकवारं पपौ।
Verse 3
श्रुतायोर्वसुमान् पुत्र: सत्यायोश्च श्रुतञ्जय: । रयस्य सुत एकश्च जयस्य तनयोऽमित: ॥ २ ॥ भीमस्तु विजयस्याथ काञ्चनो होत्रकस्तत: । तस्य जह्नु: सुतो गङ्गां गण्डूषीकृत्य योऽपिबत् ॥ ३ ॥
श्रुतायोः पुत्रो वसुमान्, सत्यायोः श्रुतञ्जयः, रयस्यैकः, जयस्यामितः, विजयस्य भीमः। भीमस्य काञ्चनः, तस्य होत्रकः, तस्य जह्नुर्गङ्गां गण्डूषीकृत्यैकवारं पपौ।
Verse 4
जह्नोस्तु पुरुस्तस्याथ बलाकश्चात्मजोऽजक: । तत: कुश: कुशस्यापि कुशाम्बुस्तनयो वसु: । कुशनाभश्च चत्वारो गाधिरासीत् कुशाम्बुज: ॥ ४ ॥
जह्नोः पुत्रः पुरुः; तस्य बलाकः; बलाकस्याजकः; अजकस्य कुशः। कुशस्य चत्वारः पुत्राः—कुशाम्बुः, तनयः, वसुः, कुशनाभश्च; कुशाम्बोः पुत्रो गाधिः।
Verse 5
तस्य सत्यवतीं कन्यामृचीकोऽयाचत द्विज: । वरं विसदृशं मत्वा गाधिर्भार्गवमब्रवीत् ॥ ५ ॥ एकत: श्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम् । सहस्रं दीयतां शुल्कं कन्याया: कुशिका वयम् ॥ ६ ॥
गाधेः कन्या सत्यवतीं द्विजोऽर्चीकः प्रार्थयामास। तं वरं विसदृशं मत्वा गाधिर्भार्गवमब्रवीत्—“वयं कुशिकाः; कन्याशुल्कं देहि: चन्द्रवर्चसो हयाः सहस्रं, एककर्णे श्यामे।”
Verse 6
तस्य सत्यवतीं कन्यामृचीकोऽयाचत द्विज: । वरं विसदृशं मत्वा गाधिर्भार्गवमब्रवीत् ॥ ५ ॥ एकत: श्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम् । सहस्रं दीयतां शुल्कं कन्याया: कुशिका वयम् ॥ ६ ॥
गाधेः कन्या सत्यवतीं द्विजोऽर्चीकः प्रार्थयामास। तं वरं विसदृशं मत्वा गाधिर्भार्गवमब्रवीत्—“वयं कुशिकाः; कन्याशुल्कं देहि: चन्द्रवर्चसो हयाः सहस्रं, एककर्णे श्यामे।”
Verse 7
इत्युक्तस्तन्मतं ज्ञात्वा गत: स वरुणान्तिकम् । आनीय दत्त्वा तानश्वानुपयेमे वराननाम् ॥ ७ ॥
इति गाधिराजेन याचिते तस्याभिप्रायं विज्ञाय महर्षिरृचीकः वरुणान्तिकं जगाम। तस्माद् देवात् सहस्रमश्वान् आनीय गाधये दत्त्वा तस्य सुन्दरीं दुहितरं वराननाम् उपयेमे॥
Verse 8
स ऋषि: प्रार्थित: पत्न्या श्वश्र्वा चापत्यकाम्यया । श्रपयित्वोभयैर्मन्त्रैश्चरुं स्नातुं गतो मुनि: ॥ ८ ॥
स ऋषिः पत्न्या श्वश्र्वा च अपत्यकाम्यया प्रार्थितः। उभयैर्मन्त्रैः चरुं श्रपयित्वा—पत्नीं प्रति ब्राह्मणमन्त्रेण, श्वश्रूं प्रति क्षत्रियमन्त्रेण—मुनिः स्नातुं निर्गतः॥
Verse 9
तावत् सत्यवती मात्रा स्वचरुं याचिता सती । श्रेष्ठं मत्वा तयायच्छन्मात्रे मातुरदत् स्वयम् ॥ ९ ॥
तावत् सत्यवती माता स्वचरुं याचिता सती। श्रेष्ठं मत्वा तया दत्तं मातुः; मातुश्चरुं स्वयम् अभुङ्क्त॥
Verse 10
तद् विदित्वा मुनि: प्राह पत्नीं कष्टमकारषी: । घोरो दण्डधर: पुत्रो भ्राता ते ब्रह्मवित्तम: ॥ १० ॥
तद् विदित्वा स्नात्वा प्रत्यागतः मुनिः पत्नीं प्राह—“कष्टमकारषीः। तव पुत्रो घोरः दण्डधरः भविष्यति, तव भ्राता च ब्रह्मवित्तमः।”॥
Verse 11
प्रसादित: सत्यवत्या मैवं भूरिति भार्गव: । अथ तर्हि भवेत् पौत्रो जमदग्निस्ततोऽभवत् ॥ ११ ॥
सत्यवत्या प्रसादितो भार्गवः प्राह—“मैवं भूः” इति। “अथ तर्हि तव पौत्रो क्षत्रियतेजाः भविष्यति।” इति; ततो जमदग्निः सत्यवत्याः पुत्रोऽभवत्॥
Verse 12
सा चाभूत् सुमहत्पुण्या कौशिकी लोकपावनी । रेणो: सुतां रेणुकां वै जमदग्निरुवाह याम् ॥ १२ ॥ तस्यां वै भार्गवऋषे: सुता वसुमदादय: । यवीयाञ्जज्ञ एतेषां राम इत्यभिविश्रुत: ॥ १३ ॥
सत्यवती पश्चात् सुमहत्पुण्या लोकपावनी कौशिकी नदी अभवत्। तस्या: पुत्रो जमदग्निर्ऋषिः रेणोः सुतां रेणुकां पाणिग्रहेण जग्राह। रेणुकायां जमदग्नेर्वीर्येण वसुमदादयः बहवः पुत्रा जज्ञिरे; तेषां कनिष्ठो रामो नाम, परशुराम इति विख्यातः।
Verse 13
सा चाभूत् सुमहत्पुण्या कौशिकी लोकपावनी । रेणो: सुतां रेणुकां वै जमदग्निरुवाह याम् ॥ १२ ॥ तस्यां वै भार्गवऋषे: सुता वसुमदादय: । यवीयाञ्जज्ञ एतेषां राम इत्यभिविश्रुत: ॥ १३ ॥
सत्यवती पश्चात् सुमहत्पुण्या लोकपावनी कौशिकी नदी अभवत्। तस्या: पुत्रो जमदग्निर्ऋषिः रेणोः सुतां रेणुकां पाणिग्रहेण जग्राह। रेणुकायां जमदग्नेर्वीर्येण वसुमदादयः बहवः पुत्रा जज्ञिरे; तेषां कनिष्ठो रामो नाम, परशुराम इति विख्यातः।
Verse 14
यमाहुर्वासुदेवांशं हैहयानां कुलान्तकम् । त्रि:सप्तकृत्वो य इमां चक्रे नि:क्षत्रियां महीम् ॥ १४ ॥
विद्वांसोऽमुं परशुरामं वासुदेवांशं हैहयानां कुलान्तकं मन्यन्ते। यः त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं निःक्षत्रियां चकार, एकविंशतिवारं क्षत्रियान् निहत्य।
Verse 15
दृप्तं क्षत्रं भुवो भारमब्रह्मण्यमनीनशत् । रजस्तमोवृतमहन् फल्गुन्यपि कृतेꣷहसि ॥ १५ ॥
रजस्तमोवृतं दृप्तं क्षत्रं भुवो भारं जातम्, अब्रह्मण्यं धर्मं च न मनीनशत्। तद् भारापनयनाय परशुरामोऽहन्; अल्पमपि तेषां अपराधं दृष्ट्वा लोकहितार्थं निघ्नन्।
Verse 16
श्रीराजोवाच किं तदंहो भगवतो राजन्यैरजितात्मभि: । कृतं येन कुलं नष्टं क्षत्रियाणामभीक्ष्णश: ॥ १६ ॥
श्रीराजोवाच—भगवतः परशुरामस्य राजन्यैरजितात्मभिः किं तदंहो कृतम्, येन क्षत्रियाणां कुलं पुनःपुनर्नष्टम्?
Verse 17
श्रीबादरायणिरुवाच हैहयानामधिपतिरर्जुन: क्षत्रियर्षभ: । दत्तं नारायणांशांशमाराध्य परिकर्मभि: ॥ १७ ॥ बाहून् दशशतं लेभे दुर्धर्षत्वमरातिषु । अव्याहतेन्द्रियौज:श्रीतेजोवीर्ययशोबलम् ॥ १८ ॥ योगेश्वरत्वमैश्वर्यं गुणा यत्राणिमादय: । चचाराव्याहतगतिर्लोकेषु पवनो यथा ॥ १९ ॥
श्रीशुक उवाच—हैहयानामधिपतिः क्षत्रियर्षभः कार्तवीर्यार्जुनो दत्तं नारायणांशं समाराध्य परिकर्मभिः सहस्रबाहुत्वं लेभे।
Verse 18
श्रीबादरायणिरुवाच हैहयानामधिपतिरर्जुन: क्षत्रियर्षभ: । दत्तं नारायणांशांशमाराध्य परिकर्मभि: ॥ १७ ॥ बाहून् दशशतं लेभे दुर्धर्षत्वमरातिषु । अव्याहतेन्द्रियौज:श्रीतेजोवीर्ययशोबलम् ॥ १८ ॥ योगेश्वरत्वमैश्वर्यं गुणा यत्राणिमादय: । चचाराव्याहतगतिर्लोकेषु पवनो यथा ॥ १९ ॥
स च शत्रुषु दुर्धर्षोऽभवत्; अव्याहतेन्द्रियौजः-श्री-तेजो-वीर्य-यशो-बलं च लेभे, योगसिद्धीनां च सामर्थ्यम्।
Verse 19
श्रीबादरायणिरुवाच हैहयानामधिपतिरर्जुन: क्षत्रियर्षभ: । दत्तं नारायणांशांशमाराध्य परिकर्मभि: ॥ १७ ॥ बाहून् दशशतं लेभे दुर्धर्षत्वमरातिषु । अव्याहतेन्द्रियौज:श्रीतेजोवीर्ययशोबलम् ॥ १८ ॥ योगेश्वरत्वमैश्वर्यं गुणा यत्राणिमादय: । चचाराव्याहतगतिर्लोकेषु पवनो यथा ॥ १९ ॥
यत्राणिमादयो गुणाः; स योगेश्वरत्वमैश्वर्यं च लेभे। एवं समृद्धः स लोकेष्वव्याहतगतिश्चचार पवनो यथा।
Verse 20
स्त्रीरत्नैरावृत: क्रीडन् रेवाम्भसि मदोत्कट: । वैजयन्तीं स्रजं बिभ्रद् रुरोध सरितं भुजै: ॥ २० ॥
स स्त्रीरत्नैरावृतो रेवाम्भसि मदोत्कटः क्रीडन् वैजयन्तीं स्रजं बिभ्रद् भुजैः सरितं रुरोध।
Verse 21
विप्लावितं स्वशिबिरं प्रतिस्रोत:सरिज्जलै: । नामृष्यत् तस्य तद् वीर्यं वीरमानी दशानन: ॥ २१ ॥
तस्य प्रतिस्रोतःसरिज्जलैः स्वशिबिरं विप्लावितम्। तद् वीर्यं दशाननो वीरमानी रावणो नामृष्यत्।
Verse 22
गृहीतो लीलया स्त्रीणां समक्षं कृतकिल्बिष: । माहिष्मत्यां सन्निरुद्धो मुक्तो येन कपिर्यथा ॥ २२ ॥
रावणः स्त्रीणां समक्षं कर्तवीर्यार्जुनं परिभर्तुमुद्यतः कृतकिल्बिषः सन्, तेन लीलयैव गृहीत्वा माहिष्मत्यां सन्निरुद्धः कपिरिव बद्धोऽभूत्; पश्चात् स उपेक्षया विमुक्तः ॥
Verse 23
स एकदा तु मृगयां विचरन् विजने वने । यदृच्छयाश्रमपदं जमदग्नेरुपाविशत् ॥ २३ ॥
स एकदा विजने वने मृगयां विचरन् यदृच्छया जमदग्नेः आश्रमपदं समुपाविशत् ॥
Verse 24
तस्मै स नरदेवाय मुनिरर्हणमाहरत् । ससैन्यामात्यवाहाय हविष्मत्या तपोधन: ॥ २४ ॥
तपोधनः स मुनिः हविष्मत्या ससैन्यामात्यवाहाय तस्मै नरदेवाय सम्यगर्हणं समाहरत् ॥
Verse 25
स वै रत्नं तु तद् दृष्ट्वा आत्मैश्वर्यातिशायनम् । तन्नाद्रियताग्निहोत्र्यां साभिलाष: सहैहय: ॥ २५ ॥
स तु तद्रत्नरूपं दृष्ट्वा आत्मैश्वर्यातिशायिनं मन्यमानः सहैहयः साभिलाषोऽभवत्; तन्नाद्रियताग्निहोत्र्यां कामधेनुम् ॥
Verse 26
हविर्धानीमृषेर्दर्पान्नरान् हर्तुमचोदयत् । ते च माहिष्मतीं निन्यु: सवत्सां क्रन्दतीं बलात् ॥ २६ ॥
दर्पात् स नरान् ऋषेः हविर्धानीं हर्तुमचोदयत्; ते च सवत्सां क्रन्दतीं बलान् माहिष्मतीं निन्युः ॥
Verse 27
अथ राजनि निर्याते राम आश्रम आगत: । श्रुत्वा तत् तस्य दौरात्म्यं चुक्रोधाहिरिवाहत: ॥ २७ ॥
अथ राजनि निर्गते कामधेनुं नीत्वा कार्तवीर्यार्जुने, रामोऽपि स्वाश्रममागात्। तस्य दौरात्म्यं श्रुत्वा जमदग्नेः कनिष्ठः परशुरामः पदाहत इव सर्पः प्रचण्डं क्रोधं जगाम॥
Verse 28
घोरमादाय परशुं सतूणं वर्म कार्मुकम् । अन्वधावत दुर्मर्षो मृगेन्द्र इव यूथपम् ॥ २८ ॥
घोरं परशुं सतूणं वर्म कार्मुकं च समादाय, दुर्मर्षः परशुरामः कार्तवीर्यार्जुनमन्वधावत—यथा मृगेन्द्रः यूथपं गजं धावति॥
Verse 29
तमापतन्तं भृगुवर्यमोजसा धनुर्धरं बाणपरश्वधायुधम् । ऐणेयचर्माम्बरमर्कधामभि- र्युतं जटाभिर्ददृशे पुरीं विशन् ॥ २९ ॥
स पुरीं विशन् माहिष्मतीं कार्तवीर्यार्जुनः, तमापतन्तं भृगुवर्यं धनुर्धरं बाणपरश्वधायुधम्। ऐणेयचर्माम्बरं जटाभिरर्कधामभिर्युतं परशुरामं ददर्श॥
Verse 30
अचोदयद्धस्तिरथाश्वपत्तिभि- र्गदासिबाणर्ष्टिशतघ्निशक्तिभि: । अक्षौहिणी: सप्तदशातिभीषणा- स्ता राम एको भगवानसूदयत् ॥ ३० ॥
परशुरामं दृष्ट्वा स भयात् हस्तिरथाश्वपत्तिभिः, गदासिबाणर्ष्टिशतघ्निशक्त्यादिभिः सुसज्जितैः, सप्तदशाक्षौहिणीः अतीभीषणाः प्रेषयामास। ताः सर्वा राम एको भगवान् असूदयत्॥
Verse 31
यतो यतोऽसौ प्रहरत्परश्वधो मनोऽनिलौजा: परचक्रसूदन: । ततस्ततश्छिन्नभुजोरुकन्धरा निपेतुरुर्व्यां हतसूतवाहना: ॥ ३१ ॥
यतो यतोऽसौ परश्वधः प्रहरत्, ततो ततो मनोऽनिलौजाः परचक्रसूदनः शत्रून् छिनत्ति स्म। छिन्नभुजोरुकन्धराः, हतसूतवाहनाः, हतहस्त्यश्वाः, उर्व्यां निपेतुः॥
Verse 32
दृष्ट्वा स्वसैन्यं रुधिरौघकर्दमे रणाजिरे रामकुठारसायकै: । विवृक्णवर्मध्वजचापविग्रहं निपातितं हैहय आपतद् रुषा ॥ ३२ ॥
दृष्ट्वा स्वसैन्यं रुधिरौघकर्दमे रणाजिरे रामकुठारसायकै: । विवृक्णवर्मध्वजचापविग्रहं निपातितं हैहय आपतद् रुषा ॥
Verse 33
अथार्जुन: पञ्चशतेषु बाहुभि- र्धनु:षु बाणान् युगपत् स सन्दधे । रामाय रामोऽस्त्रभृतां समग्रणी- स्तान्येकधन्वेषुभिराच्छिनत् समम् ॥ ३३ ॥
अथार्जुन: पञ्चशतेषु बाहुभि- र्धनु:षु बाणान् युगपत् स सन्दधे । रामाय रामोऽस्त्रभृतां समग्रणी- स्तान्येकधन्वेषुभिराच्छिनत् समम् ॥
Verse 34
पुन: स्वहस्तैरचलान् मृधेऽङ्घ्रिपा- नुत्क्षिप्य वेगादभिधावतो युधि । भुजान् कुठारेण कठोरनेमिना चिच्छेद राम: प्रसभं त्वहेरिव ॥ ३४ ॥
पुन: स्वहस्तैरचलान् मृधेऽङ्घ्रिपा- नुत्क्षिप्य वेगादभिधावतो युधि । भुजान् कुठारेण कठोरनेमिना चिच्छेद राम: प्रसभं त्वहेरिव ॥
Verse 35
कृत्तबाहो: शिरस्तस्य गिरे: शृङ्गमिवाहरत् । हते पितरि तत्पुत्रा अयुतं दुद्रुवुर्भयात् ॥ ३५ ॥ अग्निहोत्रीमुपावर्त्य सवत्सां परवीरहा । समुपेत्याश्रमं पित्रे परिक्लिष्टां समर्पयत् ॥ ३६ ॥
कृत्तबाहो: शिरस्तस्य गिरे: शृङ्गमिवाहरत् । हते पितरि तत्पुत्रा अयुतं दुद्रुवुर्भयात् ॥ अग्निहोत्रीमुपावर्त्य सवत्सां परवीरहा । समुपेत्याश्रमं पित्रे परिक्लिष्टां समर्पयत् ॥
Verse 36
कृत्तबाहो: शिरस्तस्य गिरे: शृङ्गमिवाहरत् । हते पितरि तत्पुत्रा अयुतं दुद्रुवुर्भयात् ॥ ३५ ॥ अग्निहोत्रीमुपावर्त्य सवत्सां परवीरहा । समुपेत्याश्रमं पित्रे परिक्लिष्टां समर्पयत् ॥ ३६ ॥
कृत्तबाहो: शिरस्तस्य गिरे: शृङ्गमिवाहरत् । हते पितरि तत्पुत्रा अयुतं दुद्रुवुर्भयात् ॥ अग्निहोत्रीमुपावर्त्य सवत्सां परवीरहा । समुपेत्याश्रमं पित्रे परिक्लिष्टां समर्पयत् ॥
Verse 37
स्वकर्म तत्कृतं राम: पित्रे भ्रातृभ्य एव च । वर्णयामास तच्छ्रुत्वा जमदग्निरभाषत ॥ ३७ ॥
स्वकर्म तत्कृतं रामः पित्रे भ्रातृभ्य एव च । वर्णयामास; तच्छ्रुत्वा जमदग्निरभाषत ॥
Verse 38
राम राम महाबाहो भवान् पापमकारषीत् । अवधीन्नरदेवं यत्सर्वदेवमयं वृथा ॥ ३८ ॥
राम राम महाबाहो भवान् पापमकारषीत् । अवधीन्नरदेवं यत्सर्वदेवमयं वृथा ॥
Verse 39
वयं हि ब्राह्मणास्तात क्षमयार्हणतां गता: । यया लोकगुरुर्देव: पारमेष्ठ्यमगात् पदम् ॥ ३९ ॥
वयं हि ब्राह्मणास्तात क्षमयार्हणतां गता: । यया लोकगुरुर्देवः पारमेष्ठ्यमगात् पदम् ॥
Verse 40
क्षमया रोचते लक्ष्मीर्ब्राह्मी सौरी यथा प्रभा । क्षमिणामाशु भगवांस्तुष्यते हरिरीश्वर: ॥ ४० ॥
क्षमया रोचते लक्ष्मीर्ब्राह्मी सौरी यथा प्रभा । क्षमिणामाशु भगवांस्तुष्यते हरिरीश्वरः ॥
Verse 41
राज्ञो मूर्धाभिषिक्तस्य वधो ब्रह्मवधाद् गुरु: । तीर्थसंसेवया चांहो जह्यङ्गाच्युतचेतन: ॥ ४१ ॥
राज्ञो मूर्धाभिषिक्तस्य वधो ब्रह्मवधाद् गुरुः । तीर्थसंसेवया चांहो जह्यङ्गाच्युतचेतनः ॥
Frequently Asked Questions
The chapter frames the repeated annihilation as avatāra-kārya: when ruling dynasties, inflated by rajas and tamas, disregard brāhmaṇical law and become irreligious, the Lord intervenes to reduce the burden of the earth. The immediate narrative trigger is the Haihaya king Kārtavīryārjuna’s abuse of power culminating in the theft of Jamadagni’s kāmadhenu—an attack on the sacrificial order (yajña) that sustains society.
Though extraordinarily blessed through worship of Dattātreya, Kārtavīryārjuna becomes proud and covetous. After being hospitably received, he and the Haihayas forcibly seize Jamadagni’s kāmadhenu and her calf for their own use in agnihotra and royal prestige. This is portrayed as a direct violation of saintly property, guest-honor (atithi-satkāra), and the brāhmaṇa-protected sacrificial economy—provoking Paraśurāma’s punitive response.
Jamadagni speaks from brāhmaṇa-dharma, where forgiveness and restraint are central virtues and where the king is regarded as a representative of divine administration. He teaches that killing an emperor is karmically weighty, even when the king is at fault, and therefore prescribes prāyaścitta through intensified devotion (Hari-bhajana/Kṛṣṇa consciousness) and tīrtha-sevā (worship of holy places). The point is not to deny justice, but to underline the spiritual gravity of violence and the brāhmaṇa ideal of forbearance.