Adhyaya 73
The Freed Kings Glorify Kṛṣṇa; Instruction on Kingship, Detachment, and Remembrance
भीमेन जरासन्धस्य निर्णायकवधात् (धर्मरक्षणार्थं श्रीकृष्णेन विन्यस्तात्) अनन्तरं गिरिद्रोण्यां बद्धानां २०,८०० नृपाणां मोचनं भवति। कृशा अपमानिता अपि ते श्रीकृष्णदर्शनानन्देन पुनर्जीवन्ति, स्तुतिं कुर्वन्तः स्वपराभवं दैवीकृपारूपेण व्याचक्षते। ते जरासन्धं न दोषयन्ति; ऐश्वर्यमदं मायामोहं च मरुमरीचिकावत् अधर्महेतुमिति मन्यन्ते, पदपद्मस्मरणं नित्यं याचन्ते। श्रीकृष्णो भक्तिं आश्वास्य, हैहय-नहुष-वेण-रावण-नरकादीन् पतितान् दृष्टान्तीकृत्य, संयमेन राज्यपालनं, धर्मेण प्रजारक्षणं, वैदिकयज्ञानुष्ठानं, देहाभिमानवैराग्यं, द्वन्द्वेषु मनः स्वस्मिन् स्थिरीकरणं च उपदिशति। ततः स्नानालङ्कारातिथ्यदानैः राजलक्ष्मीं पुनः स्थापयित्वा सुरक्षितं स्वदेशं प्रेषयति। अन्ते भीमार्जुनाभ्यां सह श्रीकृष्णः इन्द्रप्रस्थं प्रत्यागच्छति; युधिष्ठिरः वृत्तान्तं श्रुत्वा भक्तिभावेन विह्वलः, राजसूयप्रसङ्गस्य भूमिं निर्माति।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अयुते द्वे शतान्यष्टौ निरुद्धा युधि निर्जिता: । ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मलवासस: ॥ १ ॥ क्षुत्क्षामा: शुष्कवदना: संरोधपरिकर्शिता: । ददृशुस्ते घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ २ ॥ श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ पद्महस्तं गदाशङ्ख रथाङ्गैरुपलक्षितम् । किरीटहारकटककटिसूत्राङ्गदाञ्चितम् ॥ ४ ॥ भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया । पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया ॥ ५ ॥ जिघ्रन्त इव नासाभ्यां रम्भन्त इव बाहुभि: । प्रणेमुर्हतपाप्मानो मूर्धभि: पादयोर्हरे: ॥ ६ ॥
श्रीशुक उवाच—जरासन्धेन युधि निर्जिताः अयुते द्वे शतान्यष्टौ राजानः गिरिद्रोण्यां निरुद्धाः। ते मलिनाः मलवाससः क्षुत्क्षामाः शुष्कवदनाः दीर्घबन्धनकर्शिताः बहिर्निर्गत्य स्थिताः।
Verse 2
श्रीशुक उवाच अयुते द्वे शतान्यष्टौ निरुद्धा युधि निर्जिता: । ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मलवासस: ॥ १ ॥ क्षुत्क्षामा: शुष्कवदना: संरोधपरिकर्शिता: । ददृशुस्ते घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ २ ॥ श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ पद्महस्तं गदाशङ्ख रथाङ्गैरुपलक्षितम् । किरीटहारकटककटिसूत्राङ्गदाञ्चितम् ॥ ४ ॥ भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया । पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया ॥ ५ ॥ जिघ्रन्त इव नासाभ्यां रम्भन्त इव बाहुभि: । प्रणेमुर्हतपाप्मानो मूर्धभि: पादयोर्हरे: ॥ ६ ॥
ततः ते राजानः घनश्यामं पीतकौशेयवाससं ददृशुः—कृष्णं हरिं। क्षुत्क्षामाः अपि तस्य दर्शनामृतं प्राप्य मनसा प्रसन्ना बभूवुः।
Verse 3
श्रीशुक उवाच अयुते द्वे शतान्यष्टौ निरुद्धा युधि निर्जिता: । ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मलवासस: ॥ १ ॥ क्षुत्क्षामा: शुष्कवदना: संरोधपरिकर्शिता: । ददृशुस्ते घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ २ ॥ श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ पद्महस्तं गदाशङ्ख रथाङ्गैरुपलक्षितम् । किरीटहारकटककटिसूत्राङ्गदाञ्चितम् ॥ ४ ॥ भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया । पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया ॥ ५ ॥ जिघ्रन्त इव नासाभ्यां रम्भन्त इव बाहुभि: । प्रणेमुर्हतपाप्मानो मूर्धभि: पादयोर्हरे: ॥ ६ ॥
तं श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम्। चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम्—इति ते ददृशुः।
Verse 4
श्रीशुक उवाच अयुते द्वे शतान्यष्टौ निरुद्धा युधि निर्जिता: । ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मलवासस: ॥ १ ॥ क्षुत्क्षामा: शुष्कवदना: संरोधपरिकर्शिता: । ददृशुस्ते घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ २ ॥ श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ पद्महस्तं गदाशङ्ख रथाङ्गैरुपलक्षितम् । किरीटहारकटककटिसूत्राङ्गदाञ्चितम् ॥ ४ ॥ भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया । पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया ॥ ५ ॥ जिघ्रन्त इव नासाभ्यां रम्भन्त इव बाहुभि: । प्रणेमुर्हतपाप्मानो मूर्धभि: पादयोर्हरे: ॥ ६ ॥
पद्महस्तं गदाशङ्खरथाङ्गैरुपलक्षितम्। किरीटहारकटककटिसूत्राङ्गदाञ्चितं हरिं ददृशुः।
Verse 5
श्रीशुक उवाच अयुते द्वे शतान्यष्टौ निरुद्धा युधि निर्जिता: । ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मलवासस: ॥ १ ॥ क्षुत्क्षामा: शुष्कवदना: संरोधपरिकर्शिता: । ददृशुस्ते घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ २ ॥ श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ पद्महस्तं गदाशङ्ख रथाङ्गैरुपलक्षितम् । किरीटहारकटककटिसूत्राङ्गदाञ्चितम् ॥ ४ ॥ भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया । पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया ॥ ५ ॥ जिघ्रन्त इव नासाभ्यां रम्भन्त इव बाहुभि: । प्रणेमुर्हतपाप्मानो मूर्धभि: पादयोर्हरे: ॥ ६ ॥
भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया। ते तं हरिं चक्षुर्भ्यां पिबन्त इव, जिह्वया लिहन्त इव, नासाभ्यां जिघ्रन्त इव, बाहुभ्यां रम्भन्त इव; हतपाप्मानो मूर्धभिः पादयोः प्रणेमुः।
Verse 6
श्रीशुक उवाच अयुते द्वे शतान्यष्टौ निरुद्धा युधि निर्जिता: । ते निर्गता गिरिद्रोण्यां मलिना मलवासस: ॥ १ ॥ क्षुत्क्षामा: शुष्कवदना: संरोधपरिकर्शिता: । ददृशुस्ते घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् ॥ २ ॥ श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं पद्मगर्भारुणेक्षणम् । चारुप्रसन्नवदनं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ॥ ३ ॥ पद्महस्तं गदाशङ्ख रथाङ्गैरुपलक्षितम् । किरीटहारकटककटिसूत्राङ्गदाञ्चितम् ॥ ४ ॥ भ्राजद्वरमणिग्रीवं निवीतं वनमालया । पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया ॥ ५ ॥ जिघ्रन्त इव नासाभ्यां रम्भन्त इव बाहुभि: । प्रणेमुर्हतपाप्मानो मूर्धभि: पादयोर्हरे: ॥ ६ ॥
श्रीशुक उवाच—जारासन्धेन युधि जिताः विंशतिसहस्राष्टशतानि राजानः गिरिद्रोण्यां कारागारे निरुद्धाः। ते बहिर्निर्गत्य मलिनाः मलवाससः, क्षुत्क्षामाः शुष्कवदनाः, दीर्घसंरोधेन परिकर्शिताः सन्तः घनश्यामं पीतकौशेयवाससं श्रीवत्साङ्कं चतुर्बाहुं हरिं ददृशुः। तं नेत्रैः पिबन्त इव, जिह्वया लिहन्त इव, नासाभ्यां जिघ्रन्त इव, बाहुभिः आलिङ्गन्त इव, हतपाप्मानः मूर्धभिः हरेः पादयोः प्रणेमुः।
Verse 7
कृष्णसन्दर्शनाह्लादध्वस्तसंरोधनक्लमा: । प्रशशंसुर्हृषीकेशं गीर्भि: प्राञ्जलयो नृपा: ॥ ७ ॥
कृष्णसन्दर्शनजनितेनाह्लादेन ते नृपाः संरोधजनितक्लमं ध्वस्त्वा प्राञ्जलयः सन्तो हृषीकेशं परमं इन्द्रियाधीशं गीर्भिः प्रशशंसुः।
Verse 8
राजान ऊचु: नमस्ते देवदेवेश प्रपन्नार्तिहराव्यय । प्रपन्नान् पाहि न: कृष्ण निर्विण्णान्घोरसंसृते: ॥ ८ ॥
राजान ऊचुः—नमस्ते देवदेवेश प्रपन्नार्तिहराव्यय। प्रपन्नान् पाहि नः कृष्ण निर्विण्णान् घोरसंसृतेः॥
Verse 9
नैनं नाथानुसूयामो मागधं मधुसूदन । अनुग्रहो यद् भवतो राज्ञां राज्यच्युतिर्विभो ॥ ९ ॥
नैनं नाथानुसूयामो मागधं मधुसूदन। अनुग्रहो यद् भवतो राज्ञां राज्यच्युतिर्विभो॥
Verse 10
राज्यैश्वर्यमदोन्नद्धो न श्रेयो विन्दते नृप: । त्वन्मायामोहितोऽनित्या मन्यते सम्पदोऽचला: ॥ १० ॥
राज्यैश्वर्यमदोन्नद्धो न श्रेयो विन्दते नृपः। त्वन्मायामोहितोऽनित्या मन्यते सम्पदोऽचलाḥ॥
Verse 11
मृगतृष्णां यथा बाला मन्यन्त उदकाशयम् । एवं वैकारिकीं मायामयुक्ता वस्तु चक्षते ॥ ११ ॥
यथा बालबुद्धयः मरुभूमौ मृगतृष्णां जलाशयमिति मन्यन्ते, तथा अयुक्तबुद्धयः मायायाः वैकारिकान् विकारान् वस्तुत्वेन पश्यन्ति।
Verse 12
वयं पुरा श्रीमदनष्टदृष्टयो जिगीषयास्या इतरेतरस्पृध: । घ्नन्त: प्रजा: स्वा अतिनिर्घृणा: प्रभो मृत्युं पुरस्त्वाविगणय्य दुर्मदा: ॥ १२ ॥ त एव कृष्णाद्य गभीररंहसा दुरन्तेवीर्येण विचालिता: श्रिय: । कालेन तन्वा भवतोऽनुकम्पया विनष्टदर्पाश्चरणौ स्मराम ते ॥ १३ ॥
वयं पुरा श्रीमद्-मतान्धदृष्टयः जिगीषया भूमिमिमाम् इतरेतरस्पृधः। स्वाः प्रजाः अतिनिर्घृणाः पीडयन्तः, प्रभो, पुरस्त्वां मृत्युमिवावस्थितं दुर्मदाः अविगणयाम।
Verse 13
वयं पुरा श्रीमदनष्टदृष्टयो जिगीषयास्या इतरेतरस्पृध: । घ्नन्त: प्रजा: स्वा अतिनिर्घृणा: प्रभो मृत्युं पुरस्त्वाविगणय्य दुर्मदा: ॥ १२ ॥ त एव कृष्णाद्य गभीररंहसा दुरन्तेवीर्येण विचालिता: श्रिय: । कालेन तन्वा भवतोऽनुकम्पया विनष्टदर्पाश्चरणौ स्मराम ते ॥ १३ ॥
त एव, कृष्ण, अद्य भवतः कालनाम्ना तन्वा गभीररंहसा दुरन्तवीर्येण विचालिताः श्रियः। भवतोऽनुकम्पया विनष्टदर्पाः, ते चरणौ स्मर्तुमेव याचामहे।
Verse 14
अथो न राज्यं मृगतृष्णिरूपितं देहेन शश्वत् पतता रुजां भुवा । उपासितव्यं स्पृहयामहे विभो क्रियाफलं प्रेत्य च कर्णरोचनम् ॥ १४ ॥
अथो न राज्यं मृगतृष्णिरूपितं देहेन शश्वत् पतता रुजां भुवा। उपासितव्यं स्पृहयामहे विभो, न च प्रेत्य क्रियाफलं कर्णरोचनम्।
Verse 15
तं न: समादिशोपायं येन ते चरणाब्जयो: । स्मृतिर्यथा न विरमेदपि संसरतामिह ॥ १५ ॥
तं नः समादिश उपायं येन ते चरणाब्जयोः स्मृतिः यथा न विरमेत्, अपि इह संसरताम्।
Verse 16
कृष्णाय वासुदेवाय हरये परमात्मने । प्रणतक्लेशनाशाय गोविन्दाय नमो नम: ॥ १६ ॥
कृष्णाय वासुदेवाय हरये परमात्मने । प्रणतक्लेशनाशाय गोविन्दाय नमो नमः ॥
Verse 17
श्रीशुक उवाच संस्तूयमानो भगवान् राजभिर्मुक्तबन्धनै: । तानाह करुणस्तात शरण्य: श्लक्ष्णया गिरा ॥ १७ ॥
श्रीशुक उवाच—संस्तूयमानो भगवान् राजभिर्मुक्तबन्धनैः । तानाह करुणस्तात शरण्यः श्लक्ष्णया गिरा ॥
Verse 18
श्रीभगवानुवाच अद्यप्रभृति वो भूपा मय्यात्मन्यखिलेश्वरे । सुदृढा जायते भक्तिर्बाढमाशंसितं तथा ॥ १८ ॥
श्रीभगवानुवाच—अद्यप्रभृति वो भूपा मय्यात्मन्यखिलेश्वरे । सुदृढा जायते भक्तिर्बाढमाशंसितं तथा ॥
Verse 19
दिष्ट्या व्यवसितं भूपा भवन्त ऋतभाषिण: । श्रीयैश्वर्यमदोन्नाहं पश्य उन्मादकं नृणाम् ॥ १९ ॥
दिष्ट्या व्यवसितं भूपा भवन्त ऋतभाषिणः । श्रीयैश्वर्यमदोन्नाहं पश्य उन्मादकं नृणाम् ॥
Verse 20
हैहयो नहुषो वेणो रावणो नरकोऽपरे । श्रीमदाद् भ्रंशिता: स्थानाद् देवदैत्यनरेश्वरा: ॥ २० ॥
हैहयो नहुषो वेणो रावणो नरकोऽपरे । श्रीमदाद् भ्रंशिताः स्थानाद् देवदैत्यनरेश्वराः ॥
Verse 21
भवन्त एतद् विज्ञाय देहाद्युत्पाद्यमन्तवत् । मां यजन्तोऽध्वरैर्युक्ता: प्रजा धर्मेण रक्ष्यथ ॥ २१ ॥
देहाद्येतद् उत्पत्तिविनाशधर्मं विज्ञाय यूयं वैदिकैः यज्ञैर्मामर्चयत; धर्ममार्गेण च प्रजाः सम्यग् रक्षत।
Verse 22
सन्तन्वन्त: प्रजातन्तून् सुखं दु:खं भवाभवौ । प्राप्तं प्राप्तं च सेवन्तो मच्चित्ता विचरिष्यथ ॥ २२ ॥
प्रजातन्तून् सन्तन्वन्तः सुखदुःखे भवाभवौ च अनुभवन्तः, यत् यत् प्राप्तं तत् तत् सेवमानाः, मच्चित्ताः सन्तो विचरिष्यथ।
Verse 23
उदासीनाश्च देहादावात्मारामा धृतव्रता: । मय्यावेश्य मन: सम्यङ्मामन्ते ब्रह्म यास्यथ ॥ २३ ॥
देहादौ उदासीनाः, आत्मारामाः धृतव्रताः; मयि सम्यक् मनः आवेश्य, अन्ते मामेव परं ब्रह्म यास्यथ।
Verse 24
श्रीशुक उवाच इत्यादिश्य नृपान् कृष्णो भगवान् भुवनेश्वर: । तेषां न्ययुङ्क्त पुरुषान् स्त्रियो मज्जनकर्मणि ॥ २४ ॥
श्रीशुक उवाच—एवं नृपान् उपदिश्य कृष्णो भगवान् भुवनेश्वरः; तेषां मज्जनशृङ्गारकर्मणि पुरुषान् स्त्रियश्च न्ययुङ्क्त।
Verse 25
सपर्यां कारयामास सहदेवेन भारत । नरदेवोचितैर्वस्त्रैर्भूषणै: स्रग्विलेपनै: ॥ २५ ॥
हे भारत, ततः स भगवान् सहदेवेन नृपान् नरदेवोचितैः वस्त्रैर्भूषणैः स्रग्भिः विलेपनैश्च सपर्यां कारयामास।
Verse 26
भोजयित्वा वरान्नेन सुस्नातान्समलङ्कृतान् । भोगैश्च विविधैर्युक्तांस्ताम्बूलाद्यैर्नृपोचितै: ॥ २६ ॥
सुस्नातान् समलङ्कृतान् राजानः वरान्नेन भोजयित्वा भगवान् श्रीकृष्णः तान् नृपोचितैः विविधभोगैः ताम्बूलादिभिश्च समतोषयत्।
Verse 27
ते पूजिता मुकुन्देन राजानो मृष्टकुण्डला: । विरेजुर्मोचिता: क्लेशात् प्रावृडन्ते यथा ग्रहा: ॥ २७ ॥
मुकुन्देन पूजिताः राजानः मृष्टकुण्डलाः क्लेशात् मोचिताः सन्तः प्रावृडन्ते ग्रहा इव दीप्त्या विरेजुः।
Verse 28
रथान्सदश्वानारोप्य मणिकाञ्चनभूषितान् । प्रीणय्य सुनृतैर्वाक्यै: स्वदेशान् प्रत्ययापयत् ॥ २८ ॥
सदश्वान् मणिकाञ्चनभूषितान् रथान् राजान् आरोप्य, सुनृतैर्वाक्यैः प्रीणयन् भगवान् तान् स्वदेशान् प्रत्ययापयत्।
Verse 29
त एवं मोचिता: कृच्छ्रात् कृष्णेन सुमहात्मना । ययुस्तमेव ध्यायन्त: कृतानि च जगत्पते: ॥ २९ ॥
एवं सुमहात्मना कृष्णेन कृच्छ्रात् मोचिताः राजानः ययुः, जगत्पतेः कृतानि च तमेव ध्यायन्तः।
Verse 30
जगदु: प्रकृतिभ्यस्ते महापुरुषचेष्टितम् । यथान्वशासद् भगवांस्तथा चक्रुरतन्द्रिता: ॥ ३० ॥
ते राजानः प्रकृतिभ्यः महापुरुषचेष्टितं जगदुः; भगवता यथान्वशासितं तथा अतन्द्रिताः चक्रुः।
Verse 31
जरासन्धं घातयित्वा भीमसेनेन केशव: । पार्थाभ्यां संयुत: प्रायात् सहदेवेन पूजित: ॥ ३१ ॥
भीमसेनेन जरासन्धं घातयित्वा केशवः पार्थाभ्यां सह प्रायात्, सहदेवेन पूजितः॥
Verse 32
गत्वा ते खाण्डवप्रस्थं शङ्खान् दध्मुर्जितारय: । हर्षयन्त: स्वसुहृदो दुर्हृदां चासुखावहा: ॥ ३२ ॥
खाण्डवप्रस्थं गत्वा ते जितारयः शङ्खान् दध्मुः, स्वसुहृदः हर्षयन्तो दुर्हृदां चासुखावहाः॥
Verse 33
तच्छ्रुत्वा प्रीतमनस इन्द्रप्रस्थनिवासिन: । मेनिरे मागधं शान्तं राजा चाप्तमनोरथ: ॥ ३३ ॥
तद्ध्वनिं श्रुत्वा प्रीतमनस इन्द्रप्रस्थनिवासिनः; मागधं शान्तं मेनिरे, राजा चाप्तमनोरथः॥
Verse 34
अभिवन्द्याथ राजानं भीमार्जुनजनार्दना: । सर्वमाश्रावयां चक्रुरात्मना यदनुष्ठितम् ॥ ३४ ॥
अथ भीमार्जुनजनार्दनाः राजानम् अभिवन्द्य, आत्मना यदनुष्ठितं तत् सर्वमाश्रावयां चक्रुः॥
Verse 35
निशम्य धर्मराजस्तत् केशवेनानुकम्पितम् । आनन्दाश्रुकलां मुञ्चन् प्रेम्णा नोवाच किञ्चन ॥ ३५ ॥
तत् निशम्य धर्मराजः केशवेनानुकम्पितम्; आनन्दाश्रुकलां मुञ्चन् प्रेम्णा नोवाच किञ्चन॥
Frequently Asked Questions
They interpret their fall as ultimately governed by the Lord’s mercy and the corrective force of time (kāla), which is Kṛṣṇa’s potency. Jarāsandha is treated as an instrument, while the deeper cause is their own aiśvarya-mada—intoxication with power that breeds adharma and forgetfulness of the Lord. This reading shifts the lesson from political grievance to spiritual diagnosis and reform.
Kṛṣṇa and the kings describe opulence as a trigger for loss of self-restraint, leading to “madness” (pramāda) under māyā. The chapter uses exemplars (Haihaya, Nahuṣa, Veṇa, Rāvaṇa, Naraka) to show that even highly placed rulers collapse when they mistake temporary assets for permanent reality—like mistaking a mirage for water.
He instructs them to (1) worship through Vedic sacrifices with clear intelligence, (2) protect subjects according to dharma, (3) accept life’s dualities while keeping the mind fixed on Him, and (4) remain detached from the body and its extensions. The goal is steady bhakti expressed as remembrance (smaraṇa) while fulfilling rāja-dharma.
They are numerous rulers previously defeated by Jarāsandha and confined in the Giridroṇī fortress. The Bhāgavatam presents them collectively to emphasize the scale of Jarāsandha’s oppression and, more importantly, the scale of Kṛṣṇa’s poṣaṇa—His compassionate restoration of those humbled by providence.
It demonstrates poṣaṇa in a tangible way: the Lord not only liberates from bondage but restores dignity, capacity for dharma, and social order. The hospitality functions as a sacramental reversal of degradation—showing that surrender culminates in purification and renewed service, not mere escape.