Adhyaya 44
The Killing of Cāṇūra, Muṣṭika, and Kaṁsa; Liberation and Restoration of Dharma in Mathurā
कंसकृतायां रंगभूमौ कृष्णः चाणूरं प्रति मल्लयुद्धं स्वीकृत्य तेन सह युयुधे, बलरामश्च मुष्टिकेन। मल्लग्रहैः प्रहारैश्च युद्धे तीव्रे जाते सभास्थिताः स्त्रियः राजसभायाः अधर्मं निन्दन्ति—असमं युद्धमिति—सहैव कृष्णस्य दिव्यसौन्दर्यं व्रजजनानां भाग्यं च प्रकाशयन्ति। भक्तिरसयुक्तया तासां वाचा प्रेरितः कृष्णः चाणूरं जघान, बलरामो मुष्टिकं, अन्ये मल्ला हताः पलायिताश्च। कंसः क्रुद्धः वसुदेव-नन्द-उग्रसेनादीनां निग्रहं आज्ञापयत्; तदा कृष्णः मञ्चं प्लुत्वा कंसं गृहीत्वा सभायां निहन्ति। कृष्णभयपरायणस्य कंसस्य दुर्लभा मुक्तिसदृशी गतिः अभवत्। तस्य भ्रातरः आक्रम्य हताः, देवाः प्रहृष्टाः। कृष्णः विधवाः सान्त्वयति, अन्त्येष्टिं करोति, वसुदेवदेवकीं मोचयति, नमस्कृत्य मथुरायां धर्मस्थापनायाः भूमिं निर्माति।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच एवं चर्चितसङ्कल्पो भगवान् मधुसूदन: । आससादाथ चाणूरं मुष्टिकं रोहिणीसुत: ॥ १ ॥
श्रीशुक उवाच—एवं चर्चितसङ्कल्पो भगवान् मधुसूदनः। आससाद चाणूरं, मुष्टिकं च रोहिणीसुतः॥
Verse 2
हस्ताभ्यां हस्तयोर्बद्ध्वा पद्भ्यामेव च पादयो: । विचकर्षतुरन्योन्यं प्रसह्य विजिगीषया ॥ २ ॥
हस्ताभ्यां हस्तयोर्बद्ध्वा पद्भ्यामेव च पादयोः। विचकर्षतुरन्योन्यं प्रसह्य विजिगीषया॥
Verse 3
अरत्नी द्वे अरत्निभ्यां जानुभ्यां चैव जानुनी । शिर: शीर्ष्णोरसोरस्तावन्योन्यमभिजघ्नतु: ॥ ३ ॥
अरत्नी द्वे अरत्निभ्यां जानुभ्यां चैव जानुनी। शिरः शीर्ष्णोरसोरस्तावन्योन्यमभिजघ्नतुः॥
Verse 4
परिभ्रामणविक्षेपपरिरम्भावपातनै: । उत्सर्पणापसर्पणैश्चान्योन्यं प्रत्यरुन्धताम् ॥ ४ ॥
परिभ्रामणविक्षेपपरिरम्भावपातनैरुत्सर्पणापसर्पणैश्च तौ परस्परं प्रत्यारुन्धताम् ॥४॥
Verse 5
उत्थापनैरुन्नयनैश्चालनै: स्थापनैरपि । परस्परं जिगीषन्तावपचक्रतुरात्मन: ॥ ५ ॥
उत्थापनैरुन्नयनैश्चालनैः स्थापनैरपि । परस्परं जिगीषन्तावपचक्रतुरात्मनः ॥५॥
Verse 6
तद् बलाबलवद्युद्धं समेता: सर्वयोषित: । ऊचु: परस्परं राजन् सानुकम्पा वरूथश: ॥ ६ ॥
तद् बलाबलवद्युद्धं समेता: सर्वयोषित: । ऊचु: परस्परं राजन् सानुकम्पा वरूथश: ॥६॥
Verse 7
महानयं बताधर्म एषां राजसभासदाम् । ये बलाबलवद्युद्धं राज्ञोऽन्विच्छन्ति पश्यत: ॥ ७ ॥
महानयं बताधर्म एषां राजसभासदाम् । ये बलाबलवद्युद्धं राज्ञोऽन्विच्छन्ति पश्यतः ॥७॥
Verse 8
क्व वज्रसारसर्वाङ्गौ मल्लौ शैलेन्द्रसन्निभौ । क्व चातिसुकुमाराङ्गौ किशोरौ नाप्तयौवनौ ॥ ८ ॥
क्व वज्रसारसर्वाङ्गौ मल्लौ शैलेन्द्रसन्निभौ । क्व चातिसुकुमाराङ्गौ किशोरौ नाप्तयौवनौ ॥८॥
Verse 9
धर्मव्यतिक्रमो ह्यस्य समाजस्य ध्रुवं भवेत् । यत्राधर्म: समुत्तिष्ठेन्न स्थेयं तत्र कर्हिचित् ॥ ९ ॥
धर्मव्यतिक्रमो ह्यस्य समाजस्य ध्रुवं भवेत् । यत्राधर्मः समुत्तिष्ठेन्न स्थेयं तत्र कर्हिचित् ॥ ९ ॥
Verse 10
न सभां प्रविशेत् प्राज्ञ: सभ्यदोषाननुस्मरन् । अब्रुवन् विब्रुवन्नज्ञो नर: किल्बिषमश्नुते ॥ १० ॥
न सभां प्रविशेत् प्राज्ञः सभ्यदोषाननुस्मरन् । अब्रुवन् विब्रुवन्नज्ञो नरः किल्बिषमश्नुते ॥ १० ॥
Verse 11
वल्गत: शत्रुमभित: कृष्णस्य वदनाम्बुजम् । वीक्ष्यतां श्रमवार्युप्तं पद्मकोशमिवाम्बुभि: ॥ ११ ॥
वल्गतः शत्रुमभितः कृष्णस्य वदनाम्बुजम् । वीक्ष्यतां श्रमवार्युप्तं पद्मकोशमिवाम्बुभिः ॥ ११ ॥
Verse 12
किं न पश्यत रामस्य मुखमाताम्रलोचनम् । मुष्टिकं प्रति सामर्षं हाससंरम्भशोभितम् ॥ १२ ॥
किं न पश्यत रामस्य मुखमाताम्रलोचनम् । मुष्टिकं प्रति सामर्षं हाससंरम्भशोभितम् ॥ १२ ॥
Verse 13
पुण्या बत व्रजभुवो यदयं नृलिङ्ग-गूढ: पुराणपुरुषो वनचित्रमाल्य: । गा: पालयन् सहबल: क्वणयंश्च वेणुंविक्रीडयाञ्चति गिरित्ररमार्चिताङ्घ्रि: ॥ १३ ॥
पुण्या बत व्रजभुवो यदयं नृलिङ्गगूढः पुराणपुरुषो वनचित्रमाल्यः । गाः पालयन् सहबलः क्वणयंश्च वेणुं विक्रीडयाञ्चति गिरित्ररमार्चिताङ्घ्रिः ॥ १३ ॥
Verse 14
गोप्यस्तप: किमचरन् यदमुष्य रूपंलावण्यसारमसमोर्ध्वमनन्यसिद्धम् । दृग्भि: पिबन्त्यनुसवाभिनवं दुराप-मेकान्तधाम यशस: श्रिय ऐश्वरस्य ॥ १४ ॥
गोप्यः किम् तपः समचरन्, येनास्य रूपं लावण्यसारम् असमोर्ध्वम् अनन्यसिद्धम्। दृग्भिः पिबन्त्यनुसवाभिनवं दुरापम्, एकान्तधाम यशसः श्रिय ऐश्वरस्य॥
Verse 15
या दोहनेऽवहनने मथनोपलेप-प्रेङ्खेङ्खनार्भरुदितोक्षणमार्जनादौ । गायन्ति चैनमनुरक्तधियोऽश्रुकण्ठ्योधन्या व्रजस्त्रिय उरुक्रमचित्तयाना: ॥ १५ ॥
या दोहनेऽवहनने मथनोपलेप-प्रेङ्खेङ्खनार्भरुदितोक्षणमार्जनादौ। गायन्ति चैनमनुरक्तधियोऽश्रुकण्ठ्यो धन्या व्रजस्त्रिय उरुक्रमचित्तयाना:॥
Verse 16
प्रातर्व्रजाद् व्रजत आविशतश्च सायंगोभि: समं क्वणयतोऽस्य निशम्य वेणुम् । निर्गम्य तूर्णमबला: पथि भूरिपुण्या:पश्यन्ति सस्मितमुखं सदयावलोकम् ॥ १६ ॥
प्रातर्व्रजाद् व्रजत आविशतश्च सायं गोभिः समं क्वणयतोऽस्य निशम्य वेणुम्। निर्गम्य तूर्णमबला: पथि भूरिपुण्या: पश्यन्ति सस्मितमुखं सदयावलोकम्॥
Verse 17
एवं प्रभाषमाणासु स्त्रीषु योगेश्वरो हरि: । शत्रुं हन्तुं मनश्चक्रे भगवान् भरतर्षभ ॥ १७ ॥
एवं प्रभाषमाणासु स्त्रीषु योगेश्वरो हरिः। शत्रुं हन्तुं मनश्चक्रे भगवान् भरतर्षभ॥
Verse 18
सभया: स्त्रीगिर: श्रुत्वा पुत्रस्नेहशुचातुरौ । पितरावन्वतप्येतां पुत्रयोरबुधौ बलम् ॥ १८ ॥
सभया: स्त्रीगिर: श्रुत्वा पुत्रस्नेहशुचातुरौ। पितरावन्वतप्येतां पुत्रयोरबुधौ बलम्॥
Verse 19
तैस्तैर्नियुद्धविधिभिर्विविधैरच्युतेतरौ । युयुधाते यथान्योन्यं तथैव बलमुष्टिकौ ॥ १९ ॥
तैस्तैर्नियुद्धविधिभिर्विविधैरच्युतेतरौ । युयुधाते यथान्योन्यं तथैव बलमुष्टिकौ ॥ १९ ॥
Verse 20
भगवद्गात्रनिष्पातैर्वज्रनीष्पेषनिष्ठुरै: । चाणूरो भज्यमानाङ्गो मुहुर्ग्लानिमवाप ह ॥ २० ॥
भगवद्गात्रनिष्पातैर्वज्रनीष्पेषनिष्ठुरै: । चाणूरो भज्यमानाङ्गो मुहुर्ग्लानिमवाप ह ॥ २० ॥
Verse 21
स श्येनवेग उत्पत्य मुष्टीकृत्य करावुभौ । भगवन्तं वासुदेवं क्रुद्धो वक्षस्यबाधत ॥ २१ ॥
स श्येनवेग उत्पत्य मुष्टीकृत्य करावुभौ । भगवन्तं वासुदेवं क्रुद्धो वक्षस्यबाधत ॥ २१ ॥
Verse 22
नाचलत्तत्प्रहारेण मालाहत इव द्विप: । बाह्वोर्निगृह्य चाणूरं बहुशो भ्रामयन् हरि: ॥ २२ ॥ भूपृष्ठे पोथयामास तरसा क्षीणजीवितम् । विस्रस्ताकल्पकेशस्रगिन्द्रध्वज इवापतत् ॥ २३ ॥
नाचलत्तत्प्रहारेण मालाहत इव द्विप: । बाह्वोर्निगृह्य चाणूरं बहुशो भ्रामयन् हरि: ॥ २२ ॥ भूपृष्ठे पोथयामास तरसा क्षीणजीवितम् । विस्रस्ताकल्पकेशस्रगिन्द्रध्वज इवापतत् ॥ २३ ॥
Verse 23
नाचलत्तत्प्रहारेण मालाहत इव द्विप: । बाह्वोर्निगृह्य चाणूरं बहुशो भ्रामयन् हरि: ॥ २२ ॥ भूपृष्ठे पोथयामास तरसा क्षीणजीवितम् । विस्रस्ताकल्पकेशस्रगिन्द्रध्वज इवापतत् ॥ २३ ॥
नाचलत्तत्प्रहारेण मालाहत इव द्विप: । बाह्वोर्निगृह्य चाणूरं बहुशो भ्रामयन् हरि: ॥ २२ ॥ भूपृष्ठे पोथयामास तरसा क्षीणजीवितम् । विस्रस्ताकल्पकेशस्रगिन्द्रध्वज इवापतत् ॥ २३ ॥
Verse 24
तथैव मुष्टिक: पूर्वं स्वमुष्ट्याभिहतेन वै । बलभद्रेण बलिना तलेनाभिहतो भृशम् ॥ २४ ॥ प्रवेपित: स रुधिरमुद्वमन् मुखतोऽर्दित: । व्यसु: पपातोर्व्युपस्थे वाताहत इवाङ्घ्रिप: ॥ २५ ॥
एवं मुष्टिकः पूर्वं बलभद्रेण बलिना स्वमुष्ट्याभिहतः; तस्य तलेन भृशमभिहतो रुधिरमुद्वमन् प्रवेपितो मुखतोऽर्दितः, व्यसुः पपात भूमौ वाताहत इव वृक्षः।
Verse 25
तथैव मुष्टिक: पूर्वं स्वमुष्ट्याभिहतेन वै । बलभद्रेण बलिना तलेनाभिहतो भृशम् ॥ २४ ॥ प्रवेपित: स रुधिरमुद्वमन् मुखतोऽर्दित: । व्यसु: पपातोर्व्युपस्थे वाताहत इवाङ्घ्रिप: ॥ २५ ॥
तलेनाभिहतो दैत्यः प्रवेपितोऽतिदुःखितः। मुखतो रुधिरं छर्दन् व्यसुः पपात भूतले॥ वाताहत इव वृक्षः स भूमौ न्यपतद् ध्रुवम्।
Verse 26
तत: कूटमनुप्राप्तं राम: प्रहरतां वर: । अवधील्लीलया राजन्सावज्ञं वाममुष्टिना ॥ २६ ॥
ततः कूटमनुप्राप्तं रामः प्रहरतां वरः। अवधील्लीलया राजन् सावज्ञं वाममुष्टिना॥
Verse 27
तर्ह्येव हि शल: कृष्णप्रपदाहतशीर्षक: । द्विधा विदीर्णस्तोशलक उभावपि निपेततु: ॥ २७ ॥
तर्ह्येव हि शलः कृष्णप्रपदाहतशीर्षकः। द्विधा विदीर्णस्तोशलक उभावपि निपेततुः॥
Verse 28
चाणूरे मुष्टिके कूटे शले तोशलके हते । शेषा: प्रदुद्रुवुर्मल्ला: सर्वे प्राणपरीप्सव: ॥ २८ ॥
चाणूरे मुष्टिके कूटे शले तोशलके हते। शेषाः प्रदुद्रुवुर्मल्लाः सर्वे प्राणपरीप्सवः॥
Verse 29
गोपान्वयस्यानाकृष्य तै: संसृज्य विजह्रतु: । वाद्यमानेषु तूर्येषु वल्गन्तौ रुतनूपुरौ ॥ २९ ॥
गोपान्वयस्यानाकृष्य तै: संसृज्य विजह्रतु: । वाद्यमानेषु तूर्येषु वल्गन्तौ रुतनूपुरौ ॥ २९ ॥
Verse 30
जना: प्रजहृषु: सर्वे कर्मणा रामकृष्णयो: । ऋते कंसं विप्रमुख्या: साधव: साधु साध्विति ॥ ३० ॥
जना: प्रजहृषु: सर्वे कर्मणा रामकृष्णयो: । ऋते कंसं विप्रमुख्या: साधव: साधु साध्विति ॥ ३० ॥
Verse 31
हतेषु मल्लवर्येषु विद्रुतेषु च भोजराट् । न्यवारयत् स्वतूर्याणि वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ३१ ॥
हतेषु मल्लवर्येषु विद्रुतेषु च भोजराट् । न्यवारयत् स्वतूर्याणि वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ३१ ॥
Verse 32
नि:सारयत दुर्वृत्तौ वसुदेवात्मजौ पुरात् । धनं हरत गोपानां नन्दं बध्नीत दुर्मतिम् ॥ ३२ ॥
नि:सारयत दुर्वृत्तौ वसुदेवात्मजौ पुरात् । धनं हरत गोपानां नन्दं बध्नीत दुर्मतिम् ॥ ३२ ॥
Verse 33
वसुदेवस्तु दुर्मेधा हन्यतामाश्वसत्तम: । उग्रसेन: पिता चापि सानुग: परपक्षग: ॥ ३३ ॥
वसुदेवस्तु दुर्मेधा हन्यतामाश्वसत्तम: । उग्रसेन: पिता चापि सानुग: परपक्षग: ॥ ३३ ॥
Verse 34
एवं विकत्थमाने वै कंसे प्रकुपितोऽव्यय: । लघिम्नोत्पत्य तरसा मञ्चमुत्तुङ्गमारुहत् ॥ ३४ ॥
एवं विकत्थमाने कंसे, अव्ययः श्रीकृष्णः तीव्रकोपसमन्वितः, लघिम्ना तरसा उत्पत्य, उत्तुङ्गं राजमञ्चम् आरुरोह ॥
Verse 35
तमाविशन्तमालोक्य मृत्युमात्मन आसनात् । मनस्वी सहसोत्थाय जगृहे सोऽसिचर्मणी ॥ ३५ ॥
तं मृत्युमिव आसनात् आत्मनः अभ्यागच्छन्तं दृष्ट्वा, मनस्वी कंसः सहसा उत्थाय, असिचर्मणी जग्राह ॥
Verse 36
तं खड्गपाणिं विचरन्तमाशुश्येनं यथा दक्षिणसव्यमम्बरे । समग्रहीद् दुर्विषहोग्रतेजायथोरगं तार्क्ष्यसुत: प्रसह्य ॥ ३६ ॥
खड्गपाणिः कंसः शीघ्रं दक्षिणसव्यं अम्बरे श्येन इव विचरन्; दुर्विषहोग्रतेजाः श्रीकृष्णः तं प्रसह्य जग्राह, यथा तार्क्ष्यसुतः उरगम् ॥
Verse 37
प्रगृह्य केशेषु चलत्किरीटंनिपात्य रङ्गोपरि तुङ्गमञ्चात् । तस्योपरिष्टात् स्वयमब्जनाभ:पपात विश्वाश्रय आत्मतन्त्र: ॥ ३७ ॥
केशेषु प्रगृह्य चलत्किरीटं तुङ्गमञ्चात् रङ्गोपरि निपात्य; ततः अब्जनाभः विश्वाश्रयः आत्मतन्त्रः स्वयम् तस्योपरि पपात ॥
Verse 38
तं सम्परेतं विचकर्ष भूमौहरिर्यथेभं जगतो विपश्यत: । हाहेति शब्द: सुमहांस्तदाभू-दुदीरित: सर्वजनैर्नरेन्द्र ॥ ३८ ॥
तं सम्परेतं भूमौ हरिः जगतो विपश्यतः, यथा सिंहः मृतम् इभं, विचकर्ष; तदा ‘हा हा’ इति सुमहान् शब्दः सर्वजनैः उदीरितः, नरेन्द्र ॥
Verse 39
स नित्यदोद्विग्नधिया तमीश्वरंपिबन्नदन्वा विचरन् स्वपन् श्वसन् । ददर्श चक्रायुधमग्रतो यत-स्तदेव रूपं दुरवापमाप ॥ ३९ ॥
स नित्यं दोद्विग्नधिया तमीश्वरं पिबन्नदन् वा विचरन् स्वपन् श्वसन् । ददर्श चक्रायुधमग्रतो यतः तदेव रूपं दुरवापमाप ॥
Verse 40
तस्यानुजा भ्रातरोऽष्टौ कङ्कन्यग्रोधकादय: । अभ्यधावन्नतिक्रुद्धा भ्रातुर्निर्वेशकारिण: ॥ ४० ॥
तस्यानुजा भ्रातरोऽष्टौ कङ्कन्यग्रोधकादयः । अभ्यधावन्नतिक्रुद्धा भ्रातुर्निर्वेशकारिणः ॥
Verse 41
तथातिरभसांस्तांस्तु संयत्तान्रोहिणीसुत: । अहन् परिघमुद्यम्य पशूनिव मृगाधिप: ॥ ४१ ॥
तथातिरभसांस्तांस्तु संयत्तान् रोहिणीसुतः । अहन् परिघमुद्यम्य पशूनिव मृगाधिपः ॥
Verse 42
नेदुर्दुन्दुभयो व्योम्नि ब्रह्मेशाद्या विभूतय: । पुष्पै: किरन्तस्तं प्रीता: शशंसुर्ननृतु: स्त्रिय: ॥ ४२ ॥
नेदुर्दुन्दुभयो व्योम्नि ब्रह्मेशाद्या विभूतयः । पुष्पैः किरन्तस्तं प्रीताः शशंसुर्ननृतुः स्त्रियः ॥
Verse 43
तेषां स्त्रियो महाराज सुहृन्मरणदु:खिता: । तत्राभीयुर्विनिघ्नन्त्य: शीर्षाण्यश्रुविलोचना: ॥ ४३ ॥
तेषां स्त्रियो महाराज सुहृन्मरणदुःखिताः । तत्राभीयुर्विनिघ्नन्त्यः शीर्षाण्यश्रुविलोचनाः ॥
Verse 44
शयानान्वीरशयायां पतीनालिङ्ग्य शोचती: । विलेपु: सुस्वरं नार्यो विसृजन्त्यो मुहु: शुच: ॥ ४४ ॥
शयानान्वीरशयायां पतीनालिङ्ग्य शोचती: । विलेपु: सुस्वरं नार्यो विसृजन्त्यो मुहु: शुच: ॥
Verse 45
हा नाथ प्रिय धर्मज्ञ करुणानाथवत्सल । त्वया हतेन निहता वयं ते सगृहप्रजा: ॥ ४५ ॥
हा नाथ प्रिय धर्मज्ञ करुणानाथवत्सल । त्वया हतेन निहता वयं ते सगृहप्रजा: ॥
Verse 46
त्वया विरहिता पत्या पुरीयं पुरुषर्षभ । न शोभते वयमिव निवृत्तोत्सवमङ्गला ॥ ४६ ॥
त्वया विरहिता पत्या पुरीयं पुरुषर्षभ । न शोभते वयमिव निवृत्तोत्सवमङ्गला ॥
Verse 47
अनागसां त्वं भूतानां कृतवान्द्रोहमुल्बणम् । तेनेमां भो दशां नीतो भूतध्रुक्को लभेत शम् ॥ ४७ ॥
अनागसां त्वं भूतानां कृतवान्द्रोहमुल्बणम् । तेनेमां भो दशां नीतो भूतध्रुक्को लभेत शम् ॥
Verse 48
सर्वेषामिह भूतानामेष हि प्रभवाप्यय: । गोप्ता च तदवध्यायी न क्वचित्सुखमेधते ॥ ४८ ॥
सर्वेषामिह भूतानामेष हि प्रभवाप्यय: । गोप्ता च तदवध्यायी न क्वचित्सुखमेधते ॥
Verse 49
श्रीशुक उवाच राजयोषित आश्वास्य भगवाँल्लोकभावन: । यामाहुर्लौकिकीं संस्थां हतानां समकारयत् ॥ ४९ ॥
श्रीशुक उवाच—राजयोषितः समाश्वास्य भगवान् लोकभावनः । हतानां लौकिकीं संस्थां विधिवत् समकारयत् ॥
Verse 50
मातरं पितरं चैव मोचयित्वाथ बन्धनात् । कृष्णरामौ ववन्दाते शिरसा स्पृश्य पादयो: ॥ ५० ॥
मातरं पितरं चैव बन्धनात् मोचयित्वा । कृष्णरामौ शिरसा पादयोः स्पृशन्तौ ववन्दाते ॥
Verse 51
देवकी वसुदेवश्च विज्ञाय जगदीश्वरौ । कृतसंवन्दनौ पुत्रौ सस्वजाते न शङ्कितौ ॥ ५१ ॥ नायं श्रियोऽङ्ग उ नितान्तरते: प्रसाद: स्वर्योषितां नलिनगन्धरुचां कुतोऽन्या: । रासोत्सवेऽस्य भुजदण्डगृहीतकण्ठ- लब्धाशिषां य उदगाद्व्रजवल्लभीनाम् ॥
देवकी वसुदेवश्च विज्ञाय जगदीश्वरौ । कृतसंवन्दनौ पुत्रौ सस्वजाते न शङ्कितौ ॥
Frequently Asked Questions
They interpret the event through sabhā-dharma (ethics of an assembly): rulers and elders should prevent adharma, especially violence that appears disproportionate. Seeing Kṛṣṇa and Balarāma as youthful and ‘tender-limbed’ compared to hardened professional wrestlers, they accuse the assembly of sanctioning injustice for entertainment. The Bhāgavata uses their critique to expose moral failure in Kaṁsa’s regime while also heightening bhakti—because their “compassionate anxiety” transforms into direct contemplation of the Lords’ beauty and supremacy.
Kṛṣṇa endures Cāṇūra’s attacks effortlessly, then grips him, whirls him repeatedly, and hurls him down so violently that the wrestler dies “like a festival column collapsing.” Theologically, the contrast—mighty demon versus the Lord who is “no more shaken than an elephant struck by a flower garland”—teaches Bhagavān’s aiśvarya (irresistible sovereignty) operating through humanlike līlā, affirming that dharma is restored not by human strength but by the Lord’s will.
Balarāma kills Muṣṭika (with a powerful palm blow) and then playfully kills Kūṭa with His left fist. Kṛṣṇa kills Śala (kicking in his head) and tears Tośala in half. The remaining wrestlers flee, marking the collapse of Kaṁsa’s coercive spectacle.
The text explains that Kaṁsa was perpetually absorbed in Kṛṣṇa out of fear—seeing Him while eating, drinking, sleeping, moving, and even breathing. In Bhāgavata theology, continuous absorption (even antagonistic) can produce a liberating result because the object of meditation is Bhagavān Himself. This does not glorify Kaṁsa’s cruelty; rather, it magnifies the Lord’s absolute purity and the transformative power of uninterrupted remembrance of Him.
Kṛṣṇa and Balarāma release Vasudeva and Devakī from imprisonment and offer obeisances by touching their parents’ feet with Their heads. Vasudeva and Devakī, now recognizing Their sons as the Lords of the universe, stand with folded hands in reverent awe and restraint, not yet embracing Them—highlighting the tension between parental affection (vātsalya) and overwhelming awareness of divinity (aiśvarya).