Adhyaya 27
Indra’s Prayers and the Coronation of Śrī Kṛṣṇa as Govinda (Govindābhiṣeka)
गोवर्धनोद्धारणानन्तरं व्रजं रक्षिते श्रीकृष्णे, इन्द्रस्य वृष्टिविघातो विफलः। ततः सुरभिरिन्द्रेण सह भगवन्तं रहसि समुपेत्य, इन्द्रः प्रणम्य ऐश्वर्यमदजनितमपराधं निवेदयति, गुणातीतं करुणदण्डधरं च कृष्णं स्तौति। भगवान् प्रत्याह—मम दयया यज्ञविघातः कृतः; ऐश्वर्यं मोहमावहति, दण्डबुद्धिं च नश्यति; त्वं स्वपदं गत्वा नम्रः शान्तश्च भव। अनन्तरं सुरभिः गोब्राह्मणानां सत्येन्द्रत्वेन कृष्णं प्रार्थयति; ब्रह्माज्ञया गोविन्दाभिषेकः—सुरभिः क्षीरेण स्नापयति, इन्द्रश्च ऐरावताद् दिव्यगङ्गाजलेनाभ्यषिञ्चत्। देवर्षयः प्रहृष्टाः, प्रकृतिः शुभा, वैरं प्रशाम्यति; इन्द्रः अनुमतः स्वपदं प्रतियाति, व्रजं गोविन्दरक्षणेन समृद्धं भवति।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच गोवर्धने धृते शैले आसाराद् रक्षिते व्रजे । गोलोकादाव्रजत्कृष्णं सुरभि: शक्र एव च ॥ १ ॥
श्रीशुक उवाच—गोवर्धने धृते शैले आसाराद् रक्षिते व्रजे। गोलोकाद् आव्रजत् कृष्णं सुरभिः शक्र एव च॥
Verse 2
विविक्त उपसङ्गम्य व्रीडीत: कृतहेलन: । पस्पर्श पादयोरेनं किरीटेनार्कवर्चसा ॥ २ ॥
इन्द्रः स्वापराधेन लज्जितः कृतहेलनः सन् विविक्ते देशे भगवन्तं समुपसृत्य सवर्चसा सूर्यसदृशप्रभया किरीटेन तस्य पदयोः स्पर्शं चकार।
Verse 3
दृष्टश्रुतानुभावोऽस्य कृष्णस्यामिततेजस: । नष्टत्रिलोकेशमद इदमाह कृताञ्जलि: ॥ ३ ॥
इन्द्रः कृष्णस्यामिततेजसो दिव्यानुभावं दृष्टश्रुत्वा त्रिलोकेशत्वमदं नष्टवान्; कृताञ्जलिः सन् स भगवान्तं प्रति वाक्यमुवाच।
Verse 4
इन्द्र उवाच विशुद्धसत्त्वं तव धाम शान्तंतपोमयं ध्वस्तरजस्तमस्कम् । मायामयोऽयं गुणसम्प्रवाहोन विद्यते तेऽग्रहणानुबन्ध: ॥ ४ ॥
इन्द्र उवाच—विशुद्धसत्त्वं तव धाम शान्तं तपोमयं ध्वस्तरजस्तमस्कम्। त्वयि मायामयो गुणसम्प्रवाहो न विद्यते, तेऽग्रहणानुबन्धोऽपि नास्ति॥
Verse 5
कुतो नु तद्धेतव ईश तत्कृतालोभादयो येऽबुधलिङ्गभावा: । तथापि दण्डं भगवान् बिभर्तिधर्मस्य गुप्त्यै लनिग्रहाय ॥ ५ ॥
ईश, तत्कृतालोभादयोऽबुधलिङ्गभावाः कुतो नु ते स्युः—ये पूर्वसंसर्गजन्याः पुनः संसारे निमज्जयन्ति। तथापि भगवान् धर्मगुप्त्यै दुष्टनिग्रहाय च दण्डं बिभर्ति।
Verse 6
पिता गुरुस्त्वं जगतामधीशोदुरत्यय: काल उपात्तदण्ड: । हिताय चेच्छातनुभि: समीहसेमानं विधुन्वन् जगदीशमानिनाम् ॥ ६ ॥
त्वं जगतां पिता गुरुश्चाधीशो दुरत्ययः कालः उपात्तदण्डः। हिताय पापिनां दण्डं विधाय स्वेच्छावतारैः जगदीशमानिनां मानं विधुन्वन् समीहसे॥
Verse 7
ये मद्विधाज्ञा जगदीशमानिन-स्त्वां वीक्ष्य कालेऽभयमाशु तन्मदम् । हित्वार्यमार्गं प्रभजन्त्यपस्मयाईहा खलानामपि तेऽनुशासनम् ॥ ७ ॥
ये मद्विधाज्ञा जगदीशमानिनस्त्वां वीक्ष्य कालेऽभयमाशु तन्मदम् । हित्वार्यमार्गं प्रभजन्त्यपस्मयाईहा खलानामपि तेऽनुशासनम् ॥ ७ ॥
Verse 8
स त्वं ममैश्वर्यमदप्लुतस्यकृतागसस्तेऽविदुष: प्रभावम् । क्षन्तुं प्रभोऽथार्हसि मूढचेतसोमैवं पुनर्भून्मतिरीश मेऽसती ॥ ८ ॥
स त्वं ममैश्वर्यमदाप्लुतस्य कृतागसस्तेऽविदुषः प्रभावम् । क्षन्तुं प्रभोऽथार्हसि मूढचेतसो मैवं पुनर्भून्मतिरीश मेऽसती ॥ ८ ॥
Verse 9
तवावतारोऽयमधोक्षजेहभुवो भराणामुरुभारजन्मनाम् । चमूपतीनामभवाय देवभवाय युष्मच्चरणानुवर्तिनाम् ॥ ९ ॥
तवावतारोऽयमधोक्षजेह भुवो भराणामुरुभारजन्मनाम् । चमूपतीनामभवाय देव भवाय युष्मच्चरणानुवर्तिनाम् ॥ ९ ॥
Verse 10
नमस्तुभ्यं भगवते पुरुषाय महात्मने । वासुदेवाय कृष्णाय सात्वतां पतये नम: ॥ १० ॥
नमस्तुभ्यं भगवते पुरुषाय महात्मने । वासुदेवाय कृष्णाय सात्वतां पतये नमः ॥ १० ॥
Verse 11
स्वच्छन्दोपात्तदेहाय विशुद्धज्ञानमूर्तये । सर्वस्मै सर्वबीजाय सर्वभूतात्मने नम: ॥ ११ ॥
स्वच्छन्दोपात्तदेहाय विशुद्धज्ञानमूर्तये । सर्वस्मै सर्वबीजाय सर्वभूतात्मने नमः ॥ ११ ॥
Verse 12
मयेदं भगवन् गोष्ठनाशायासारवायुभि: । चेष्टितं विहते यज्ञे मानिना तीव्रमन्युना ॥ १२ ॥
मयेदं भगवन् गोष्ठनाशायासारवायुभिः । चेष्टितं विहते यज्ञे मानिना तीव्रमन्युना ॥
Verse 13
त्वयेशानुगृहीतोऽस्मि ध्वस्तस्तम्भो वृथोद्यम: । ईश्वरं गुरुमात्मानं त्वामहं शरणं गत: ॥ १३ ॥
त्वयेशानुगृहीतोऽस्मि ध्वस्तस्तम्भो वृथोद्यमः । ईश्वरं गुरुमात्मानं त्वामहं शरणं गतः ॥
Verse 14
श्रीशुक उवाच एवं सङ्कीर्तित: कृष्णो मघोना भगवानमुम् । मेघगम्भीरया वाचा प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥ १४ ॥
श्रीशुक उवाच एवं सङ्कीर्तितः कृष्णो मघोना भगवानमुम् । मेघगम्भीरया वाचा प्रहसन्निदमब्रवीत् ॥
Verse 15
श्रीभगवानुवाच मया तेऽकारि मघवन् मखभङ्गोऽनुगृह्णता । मदनुस्मृतये नित्यं मत्तस्येन्द्र श्रिया भृशम् ॥ १५ ॥
मया तेऽकारि मघवन् मखभङ्गोऽनुगृह्णता । मदनुस्मृतये नित्यं मत्तस्येन्द्र श्रिया भृशम् ॥
Verse 16
मामैश्वर्यश्रीमदान्धो दण्डपाणिं न पश्यति । तं भ्रंशयामि सम्पद्भ्यो यस्य चेच्छाम्यनुग्रहम् ॥ १६ ॥
मामैश्वर्यश्रीमदान्धो दण्डपाणिं न पश्यति । तं भ्रंशयामि सम्पद्भ्यो यस्य चेच्छाम्यनुग्रहम् ॥
Verse 17
गम्यतां शक्र भद्रं व: क्रियतां मेऽनुशासनम् । स्थीयतां स्वाधिकारेषु युक्तैर्व: स्तम्भवर्जितै: ॥ १७ ॥
गम्यतां शक्र भद्रं वः; मम अनुशासनं क्रियताम्। स्वाधिकारेषु स्थीयतां युक्तैः, स्तम्भवर्जितैः॥
Verse 18
अथाह सुरभि: कृष्णमभिवन्द्यमनस्विनी । स्वसन्तानैरुपामन्त्र्य गोपरूपिणमीश्वरम् ॥ १८ ॥
अथ सुरभिः स्वसन्तानैः सह कृष्णं अभिवन्द्य, गोपरूपिणम् ईश्वरम् उपामन्त्र्य, मृदुमना तम् उवाच॥
Verse 19
सुरभिरुवाच कृष्ण कृष्ण महायोगिन् विश्वात्मन् विश्वसम्भव । भवता लोकनाथेन सनाथा वयमच्युत ॥ १९ ॥
सुरभिरुवाच—कृष्ण कृष्ण महायोगिन् विश्वात्मन् विश्वसम्भव। भवता लोकनाथेन सनाथा वयमच्युत॥
Verse 20
त्वं न: परमकं दैवं त्वं न इन्द्रो जगत्पते । भवाय भव गोविप्रदेवानां ये च साधव: ॥ २० ॥
त्वं नः परमकं दैवं; त्वं न इन्द्रो जगत्पते। भवाय भव गोविप्रदेवानां ये च साधवः॥
Verse 21
इन्द्रं नस्त्वाभिषेक्ष्यामो ब्रह्मणा चोदिता वयम् । अवतीर्णोऽसि विश्वात्मन् भूमेर्भारापनुत्तये ॥ २१ ॥
इन्द्रं नस्त्वाभिषेक्ष्यामो ब्रह्मणा चोदिता वयम्। अवतीर्णोऽसि विश्वात्मन् भूमेर्भारापनुत्तये॥
Verse 22
श्रीशुक उवाच एवं कृष्णमुपामन्त्र्य सुरभि: पयसात्मन: । जलैराकाशगङ्गाया ऐरावतकरोद्धृतै: ॥ २२ ॥ इन्द्र: सुरर्षिभि: साकं चोदितो देवमातृभि: । अभ्यसिञ्चत दाशार्हं गोविन्द इति चाभ्यधात् ॥ २३ ॥
श्रीशुक उवाच—एवं कृष्णमुपामन्त्र्य सुरभिः पयसात्मनः स्नापयामास; इन्द्रश्च देवमातृभिः प्रेरितः सुरर्षिभिः सह ऐरावतकरोद्धृतैराकाशगङ्गाजलैरभ्यसिञ्चत, दाशार्हं कृष्णं राज्याभिषेकं कृत्वा ‘गोविन्द’ इति नाम चकार।
Verse 23
श्रीशुक उवाच एवं कृष्णमुपामन्त्र्य सुरभि: पयसात्मन: । जलैराकाशगङ्गाया ऐरावतकरोद्धृतै: ॥ २२ ॥ इन्द्र: सुरर्षिभि: साकं चोदितो देवमातृभि: । अभ्यसिञ्चत दाशार्हं गोविन्द इति चाभ्यधात् ॥ २३ ॥
श्रीशुक उवाच—इन्द्रः सुरर्षिभिः साकं देवमातृभिरपि चोदितः, ऐरावतकरोद्धृतैराकाशगङ्गाजलैर्दाशार्हं श्रीकृष्णमभ्यसिञ्चत; ततः स गोविन्द इति नामाभ्यधात्।
Verse 24
तत्रागतास्तुम्बुरुनारदादयोगन्धर्वविद्याधरसिद्धचारणा: । जगुर्यशो लोकमलापहं हरे:सुराङ्गना: सन्ननृतुर्मुदान्विता: ॥ २४ ॥
तत्र तु तुम्बुरुनारदादयः गन्धर्वाः, विद्याधरसिद्धचारणैः सह समागताः; हरेर्यशो लोकमलापहं जगुः, सुराङ्गनाश्च मुदान्विताः सन्ननृतुः।
Verse 25
तं तुष्टुवुर्देवनिकायकेतवोह्यवाकिरंश्चाद्भुतपुष्पवृष्टिभि: । लोका: परां निर्वृतिमाप्नुवंस्त्रयोगावस्तदा गामनयन् पयोद्रुताम् ॥ २५ ॥
तं देवनिकायकेतवः तुष्टुवुः, अद्भुतपुष्पवृष्टिभिश्च तमवाकिरन्; त्रयो लोकाः परां निर्वृतिमाप्नुवन्, गावश्च तदा गाम् पयोद्रुतामनयन्।
Verse 26
नानारसौघा: सरितो वृक्षा आसन् मधुस्रवा: । अकृष्टपच्यौषधयो गिरयोऽबिभ्रनुन्मणीन् ॥ २६ ॥
नानारसौघाः सरितो वहन्ति स्म, वृक्षाश्च मधुस्रवाः; अकृष्टपच्यौषधयः परिपक्वा बभूवुः, गिरयश्चान्तर्निहितान् मणीन् प्रादुर्बभ्रुः।
Verse 27
कृष्णेऽभिषिक्त एतानि सर्वाणि कुरुनन्दन । निर्वैराण्यभवंस्तात क्रूराण्यपि निसर्गत: ॥ २७ ॥
परीक्षित् कुरुनन्दन, श्रीकृष्णस्याभिषेके कृते सर्वाणि भूतानि, स्वभावतः क्रूराण्यपि, निर्वैराण्यभवन्।
Verse 28
इति गोगोकुलपतिं गोविन्दमभिषिच्य स: । अनुज्ञातो ययौ शक्रो वृतो देवादिभिर्दिवम् ॥ २८ ॥
इति गोविन्दं गोगोकुलपतिमभिषिच्य शक्रः, भगवतोऽनुज्ञां लब्ध्वा, देवादिभिः परिवृतो दिवं ययौ।
Frequently Asked Questions
Indra realizes his offense arose from false pride in his delegated cosmic post. Having witnessed Kṛṣṇa’s supremacy and fearlessness before time, Indra confesses that his anger and attempt to punish Vraja were products of delusion. His apology models how a jīva—even a powerful deva—must abandon entitlement and take shelter of Bhagavān to be purified.
Kṛṣṇa states it was an act of mercy: opulence can intoxicate and make one blind to the Lord’s presence and corrective authority. For a person’s true welfare, the Lord may reduce their material elevation to remove pride and restore remembrance—showing punishment can be compassionate instruction rather than revenge.
Surabhi is the celestial mother of cows. She asks Kṛṣṇa to be the true protector and lord for cows and brāhmaṇas, implying that the real source of rain, prosperity, and order is not an independent deva but Bhagavān Himself. Her request reframes ‘Indra’ as a functional title under the Supreme, not the ultimate shelter.
The abhiṣeka publicly affirms Kṛṣṇa’s supremacy over the cosmic hierarchy and His intimate role as protector of Vraja. Being named “Govinda” emphasizes His guardianship of cows and cowherds and also His mastery of the senses (go-indra), teaching that true prosperity and self-control arise from devotion to Him.
The chapter depicts cosmic harmony as responsive to divine satisfaction. When the Lord is honored, the guṇas settle into auspiciousness: hostility subsides, abundance manifests, and even cruel beings become free from enmity—illustrating the Bhāgavata theme that the world’s order is ultimately rooted in alignment with Bhagavān.