Adhyaya 26
The Vraja Elders Question Kṛṣṇa’s Identity; Nanda Recounts Garga’s Prophecy
गोवर्धनलीलायाः अद्भुतात् पोषणात् परं व्रजगोपवृद्धाः नन्दं महाराजं समीपगत्वा कृष्णस्य बाल्यरूपेण सह अतिमानुषकर्मणां विरोधं दृष्ट्वा विस्मिताः सन्देहं प्रकटयन्ति। ते पूर्वं व्रजे जातानि चमत्काराणि स्मारयन्ति—पूतनावधं शकटभङ्गं तृणावर्तनिग्रहं यमलार्जुनमोचनं बकवత్సधेनुकासुरवधं (धेनुकस्य बलरामेण) प्रलम्बासुरनाशं (बलरामेण) दावाग्निप्रशमनं कालियदमं च—अन्ते गोवर्धनधारणं च। स्नेहबन्धः एव तेषां तत्त्वसन्देहं वर्धयति—कोऽयं बालः, किमर्थं च अस्माकं प्रेम असह्यं आकर्षकं भवति? तदा नन्दः गर्गमुनिना रहसि कृतं नामकरणं भविष्यवचनं च स्मारयति—कृष्णः युगे युगे भिन्नवर्णः प्रादुर्भवति, वासुदेव इति ख्यातः, बहूनि नामरूपाणि धारयति, व्रजस्य रक्षणाय तथा अधर्मनिग्रहाय मङ्गलानि कर्माणि करिष्यति। अन्ते इन्द्रस्य यज्ञभङ्गक्रोधात् वृष्ट्युपद्रवः जातः, कृष्णस्य करुणस्मितं गोवर्धनच्छत्रं च परवर्तिन्यां अध्याये इन्द्रस्य नम्रता-समाधानाय भूमिका भवति।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच एवंविधानि कर्माणि गोपा: कृष्णस्य वीक्ष्य ते । अतद्वीर्यविद: प्रोचु: समभ्येत्य सुविस्मिता: ॥ १ ॥
श्रीशुक उवाच एवंविधानि कर्माणि गोपाः कृष्णस्य वीक्ष्य ते । अतद्वीर्यविदः प्रोचुः समभ्येत्य सुविस्मिताः ॥
Verse 2
बालकस्य यदेतानि कर्माण्यत्यद्भुतानि वै । कथमर्हत्यसौ जन्म ग्राम्येष्वात्मजुगुप्सितम् ॥ २ ॥
गोपाः ऊचुः—अस्य बालस्य कर्माण्येतान्यत्यद्भुतानि वै; कथं नु सोऽस्मादृशेषु ग्राम्येषु जन्मार्हति, यदस्यात्मजुगुप्सितं स्यात्?
Verse 3
य: सप्तहायनो बाल: करेणैकेन लीलया । कथं बिभ्रद् गिरिवरं पुष्करं गजराडिव ॥ ३ ॥
यः सप्तहायनो बालः करेणैकेन लीलया गिरिवरं गोवर्धनं कथं बिभ्रत्, यथा गजराड् पुष्करं धारयेत्?
Verse 4
तोकेनामीलिताक्षेण पूतनाया महौजस: । पीत: स्तन: सह प्राणै: कालेनेव वयस्तनो: ॥ ४ ॥
तोकेन अमीलिताक्षेण पूतनाया महौजसः स्तनः पीतः सह प्राणैः, यथा कालेन वयस्तनोः।
Verse 5
हिन्वतोऽध: शयानस्य मास्यस्य चरणावुदक् । अनोऽपतद् विपर्यस्तं रुदत: प्रपदाहतम् ॥ ५ ॥
हिन्वतः अधः शयानस्य मास्यस्य चरणावुदक्; अनोऽपतद् विपर्यस्तं रुदतः प्रपदाहतम्।
Verse 6
एकहायन आसीनो ह्रियमाणो विहायसा । दैत्येन यस्तृणावर्तमहन् कण्ठग्रहातुरम् ॥ ६ ॥
एकहायन आसीनो ह्रियमाणो विहायसा; दैत्येन यस्तृणावर्तं हन् कण्ठग्रहातुरम्।
Verse 7
क्वचिद्धैयङ्गवस्तैन्ये मात्रा बद्ध उदूखले । गच्छन्नर्जुनयोर्मध्ये बाहुभ्यां तावपातयत् ॥ ७ ॥
क्वचिद् दधि-नवनीत-चौर्ये मात्रा रज्जुभिरुदूखले बद्धः सन्, बाहुभ्यां गच्छन् अर्जुनयोर्मध्ये उदूखलं कर्षन् तौ पातयामास।
Verse 8
वने सञ्चारयन् वत्सान् सरामो बालकैर्वृत: । हन्तुकामं बकं दोर्भ्यां मुखतोऽरिमपाटयत् ॥ ८ ॥
वने वत्सान् सञ्चारयन् सरामो बालकैर्वृतः; हन्तुकामं बकं शत्रुं मुखतो दोर्भ्यां गृहीत्वा अपाटयत्।
Verse 9
वत्सेषु वत्सरूपेण प्रविशन्तं जिघांसया । हत्वा न्यपातयत्तेन कपित्थानि च लीलया ॥ ९ ॥
वत्सेषु वत्सरूपेण जिघांसया प्रविशन्तं वत्सं हत्वा, तेनैव देहेन लीलया कपित्थफलानि न्यपातयत्।
Verse 10
हत्वा रासभदैतेयं तद्बन्धूंश्च बलान्वित: । चक्रे तालवनं क्षेमं परिपक्वफलान्वितम् ॥ १० ॥
रासभदैतेयं तद्बन्धूंश्च बलान्वितः हत्वा, तालवनं क्षेमं चकार परिपक्वफलसमृद्धम्।
Verse 11
प्रलम्बं घातयित्वोग्रं बलेन बलशालिना । अमोचयद् व्रजपशून्गोपांश्चारण्यवह्नित: ॥ ११ ॥
उग्रं प्रलम्बं बलशालिना बलेन घातयित्वा, व्रजपशून् गोपांश्च अरण्यवह्नितः अमोचयत्।
Verse 12
आशीविषतमाहीन्द्रं दमित्वा विमदं ह्रदात् । प्रसह्योद्वास्य यमुनां चक्रेऽसौ निर्विषोदकाम् ॥ १२ ॥
श्रीकृष्णः कालियं परमाशीविषं दमयित्वा विमदं कृत्वा यमुनाह्रदात् प्रसह्य उद्वास्य, तस्याः सलिलं विषप्रभावरहितं निर्विषोदकं चकार।
Verse 13
दुस्त्यजश्चानुरागोऽस्मिन् सर्वेषां नो व्रजौकसाम् । नन्दते तनयेऽस्मासु तस्याप्यौत्पत्तिक: कथम् ॥ १३ ॥
अस्मिन् नन्दतनये व्रजौकसां सर्वेषां नः अनुरागो दुस्त्यजः; स च अस्मासु स्वयमेव औत्पत्तिकेन स्नेहेन कथं आकृष्यते?
Verse 14
क्व सप्तहायनो बाल: क्व महाद्रिविधारणम् । ततो नो जायते शङ्का व्रजनाथ तवात्मजे ॥ १४ ॥
क्व सप्तहायनः बालः, क्व च महाद्रिविधारणम्! अतः व्रजनाथ, तव आत्मजे अस्माकं शङ्का जायते।
Verse 15
श्रीनन्द उवाच श्रूयतां मे वचो गोपा व्येतु शङ्का च वोऽर्भके । एनं कुमारमुद्दिश्य गर्गो मे यदुवाच ह ॥ १५ ॥
श्रीनन्द उवाच—गोपा, मम वचः शृणुत; अर्भके विषया शङ्का वो व्येतु। एतं कुमारम् उद्दिश्य गर्गः मम पुरा यद् अवदत्, तत् शृणुत।
Verse 16
वर्णास्त्रय: किलास्यासन् गृह्णतोऽनुयुगं तनू: । शुक्लो रक्तस्तथा पीत इदानीं कृष्णतां गत: ॥ १६ ॥
अस्य तनोर् वर्णाः किल त्रयः आसन्—युगानुगं तनूं गृह्णतः शुक्लः रक्तः तथा पीतः; इदानीं सः कृष्णतां गतः।
Verse 17
प्रागयं वसुदेवस्य क्वचिज्जातस्तवात्मज: । वासुदेव इति श्रीमानभिज्ञा: सम्प्रचक्षते ॥ १७ ॥
अयं तव श्रीमानात्मजः किञ्चित्कारणैः पूर्वं वसुदेवस्यापि पुत्रत्वेन क्वचिदाविर्भूतः; तस्मादभिज्ञाः पण्डिताः एनं बालं ‘वासुदेवः’ इति कदाचित् प्रचक्षते।
Verse 18
बहूनि सन्ति नामानि रूपाणि च सुतस्य ते । गुणकर्मानुरूपाणि तान्यहं वेद नो जना: ॥ १८ ॥
तव सुतस्य बहूनि नामानि रूपाणि च सन्ति, तानि तस्य दिव्यगुणकर्मानुरूपाणि; तान्यहं वेद, सामान्यजनास्तु न जानन्ति।
Verse 19
एष व: श्रेय आधास्यद् गोपगोकुलनन्दन: । अनेन सर्वदुर्गाणि यूयमञ्जस्तरिष्यथ ॥ १९ ॥
एष गोपगोकुलनन्दनः युष्माकं श्रेयः सदा आधास्यति; अनेनैव प्रसादेन यूयं सर्वदुर्गाण्यञ्जसा तरिष्यथ।
Verse 20
पुरानेन व्रजपते साधवो दस्युपीडिता: । अराजके रक्ष्यमाणा जिग्युर्दस्यून्समेधिता: ॥ २० ॥
पुराणवृत्तान्तेन, हे व्रजपते नन्द, अराजकेऽसमर्थे शासनकाले साधवो दस्युभिः पीडिताः सन्तः, रक्ष्यमाणाः समेधिताः च, दस्यून् जिग्युः; तेषां निग्रहाय जनरक्षणाय चायं बालः प्रादुर्भूतः।
Verse 21
य एतस्मिन् महाभागे प्रीतिं कुर्वन्ति मानवा: । नारयोऽभिभवन्त्येतान् विष्णुपक्षानिवासुरा: ॥ २१ ॥
ये मानवा एतस्मिन् महाभागे प्रीतिं कुर्वन्ति, तान् शत्रवो नाभिभवन्ति; यथा विष्णुपक्षान् देवान् असुरा न जयन्ति, तथा सर्वमङ्गले कृष्णे आसक्ताः पराजितुं न शक्यन्ते।
Verse 22
तस्मान्नन्द कुमारोऽयं नारायणसमो गुणै: । श्रिया कीर्त्यानुभावेन तत्कर्मसु न विस्मय: ॥ २२ ॥
तस्मान्नन्द महाराज, अयं तव कुमारो नारायणसमो गुणैः। श्रिया कीर्त्या प्रभावेन च स एव; तस्मात् तस्य कर्मसु न विस्मयः॥
Verse 23
इत्यद्धा मां समादिश्य गर्गे च स्वगृहं गते । मन्ये नारायणस्यांशं कृष्णमक्लिष्टकारिणम् ॥ २३ ॥
इत्येवं गर्गेण मां समादिष्टे स्वगृहं गते, अहं मन्ये—अक्लिष्टकारिणं कृष्णं नारायणस्यांशमेव॥
Verse 24
इति नन्दवच: श्रुत्वा गर्गगीतं व्रजौकस: । मुदिता नन्दमानर्चु: कृष्णं च गतविस्मया: ॥ २४ ॥
इति नन्दवचः श्रुत्वा गर्गगीतं व्रजौकसः। मुदिता नन्दमानर्चुः कृष्णं च गतविस्मयाः॥
Verse 25
देवे वर्षति यज्ञविप्लवरुषा वज्राश्मवर्षानिलै:सीदत्पालपशुस्त्रियात्मशरणं दृष्ट्वानुकम्प्युत्स्मयन् । उत्पाट्यैककरेण शैलमबलो लीलोच्छिलीन्ध्रं यथाबिभ्रद् गोष्ठमपान्महेन्द्रमदभित् प्रीयान्न इन्द्रो गवाम् ॥ २५ ॥
देवे वर्षति यज्ञविप्लवरुषा वज्राश्मवर्षानिलैः सीदत्पालपशुस्त्रियात्मशरणं दृष्ट्वानुकम्प्युत्स्मयन्। उत्पाट्यैककरेण शैलमबलो लीलोच्छिलीन्ध्रं यथा बिभ्रद् गोष्ठमपान्महेन्द्रमदभित् प्रीयान्न इन्द्रो गवाम्॥
Frequently Asked Questions
Their doubt arises from the collision of intimacy and transcendence: they experience Kṛṣṇa as Nanda’s child (mādhurya), yet His deeds reveal limitless potency (aiśvarya). The Bhāgavata portrays this tension as spiritually productive—Vraja’s love remains primary, while the elders seek a conceptual frame to reconcile extraordinary protection and demon-slaying with His apparent human birth.
Nanda cites Garga Muni’s confidential assessment given during the naming ceremony: Kṛṣṇa is an avatāra who appears in every millennium (yuga), previously manifested in three colors (white, red, yellow) and now in a dark hue; He is sometimes known as Vāsudeva; He has many names and forms; and He will always act auspiciously for Vraja, enabling them to surpass dangers. This testimony reframes Kṛṣṇa’s acts as consistent with divine protection (poṣaṇa).
They recall Pūtanā, Śakaṭāsura (cart), Tṛṇāvarta, the deliverance of the arjuna trees (Yamalārjuna), Bakāsura, Vatsāsura, Dhenukāsura (with Balarāma), Pralambāsura (killed by Balarāma), a forest fire, Kāliya, and finally Indra’s storm countered by Govardhana-lifting. The point is not mere heroism: each episode functions as poṣaṇa—Bhagavān’s active safeguarding of devotees—and as nirodha—checking demoniac disruption of dharma and Vraja’s devotional life.
Garga’s statement is traditionally read as describing the Lord’s yuga-avatāras: in different ages the Lord appears with different varṇas (complexions) and corresponding modes of dharma. Many Vaiṣṇava commentarial traditions connect the ‘yellow’ manifestation with a divine appearance associated with saṅkīrtana-yajña, while ‘blackish’ here directly identifies Kṛṣṇa’s present manifestation. The passage supports the doctrine of recurring divine descents (avatāra) while preserving Kṛṣṇa’s unique position in the Bhāgavata’s theology.