Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 3

राजानमवगृह्योपजीविनः शत्रुसाधारणा वा ये मुख्यास्तेषु गूढपुरुषप्रणिधिः कृत्यपक्षोपग्रहो वा सिद्धिः यथोक्तं पुरस्तादुपजापोऽपसर्पो वा यथा पारग्रामिके वक्ष्यामः ॥ कZ_०५.१.०३ ॥

rājānamavagṛhyopajīvinaḥ śatrusādhāraṇā vā ye mukhyāsteṣu gūḍhapuruṣapraṇidhiḥ kṛtyapakṣopagraho vā siddhiḥ yathoktaṃ purastādupajāpo'pasarpo vā yathā pāragrāmike vakṣyāmaḥ

राज्ञो विश्वासं प्राप्ता ये मुख्योपजीविनः शत्रुसाधारणाः, तेषु गूढपुरुषप्रणिधिः कर्तव्यः, अथवा तान् स्वकृत्यपक्षे उपगृह्णीयात्। यथोक्तं पुरस्तात्—उपजापेन वा अपसर्पेण वा—यथा पारग्रामिके कर्मणि वक्ष्यामः।

राजानम्the king
राजानम्:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया
अवगृह्यhaving seized/controlled
अवगृह्य:
TypeVerb (Gerund)
Rootअव-ग्रह्
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); ‘having seized/controlled/held’
उपजीविनःdependents/retainers (those who live by another’s support)
उपजीविनः:
TypeNoun/Adjective
Rootउप-जीविन्
Formपुंलिङ्ग; बहुवचन; प्रथमा
शत्रु-साधारणाःcommon to the enemy as well / shared with the enemy
शत्रु-साधारणाः:
TypeAdjective
Rootशत्रु + साधारण
Formपुंलिङ्ग; बहुवचन; प्रथमा
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
येwho/which
ये:
TypePronoun
Rootयद्
Formपुंलिङ्ग; बहुवचन; प्रथमा
मुख्याःprincipal/important
मुख्याः:
TypeAdjective
Rootमुख्य
Formपुंलिङ्ग; बहुवचन; प्रथमा
तेषुamong them / in them
तेषु:
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; बहुवचन; सप्तमी
गूढ-पुरुष-प्रणिधिःdeployment/planting of secret agents
गूढ-पुरुष-प्रणिधिः:
TypeNoun
Rootगूढ + पुरुष + प्रणिधि
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा
कृत्य-पक्ष-उपग्रहःsecuring/bringing over a faction (one’s side) through operatives
कृत्य-पक्ष-उपग्रहः:
TypeNoun
Rootकृत्य + पक्ष + उपग्रह
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
सिद्धिःsuccess/accomplishment
सिद्धिः:
TypeNoun
Rootसिद्धि
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा
यथा-उक्तम्as stated
यथा-उक्तम्:
TypeIndeclinable/Adverbial (Kṛdanta used adverbially)
Rootयथा + उक्त
Formअव्ययीभाव; ‘as said’
पुरस्तात्earlier/previously
पुरस्तात्:
TypeAdverb
Rootपुरस्
Formअव्यय; ‘earlier/before’
उपजापःsecret inducement/subornation (to cause defection)
उपजापः:
TypeNoun
Rootउपजाप
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा
अपसर्पःcovert withdrawal/escape
अपसर्पः:
TypeNoun
Rootअपसर्प
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
यथाas / in the manner (that)
यथा:
TypeAdverb
Rootयथा
Formअव्यय; ‘as/in the manner that’
पार-ग्रामिकेin the section on ‘across/other-village (foreign)’ matters
पार-ग्रामिके:
TypeAdjective (used substantively)
Rootपारग्रामिक
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; सप्तमी (अधिकरण)
वक्ष्यामःwe shall explain
वक्ष्यामः:
TypeVerb
Rootवच्
Formलृट् (भविष्यत्); उत्तमपुरुष; बहुवचन; परस्मैपद
R
rājā (king)
U
upajīvinaḥ (dependents/retainers)
Ś
śatru (enemy)
G
gūḍhapuruṣa (secret agents)

FAQs

High-value insiders whose loyalties or access are contestable—e.g., courtiers, commanders, or officials vulnerable to rival recruitment.

Penetration (placing covert agents) and conversion (co-opting the person into one’s controlled operational faction), supported by inducement or engineered withdrawal.