Sutra 23

Devanagari script

लुब्धकश्वगणिभिरपास्तस्तेनव्यालपराबाधभयं चललक्ष्यपरिचयार्थं मृगारण्यं गच्छेत् ॥ कZ_०१.२१.२३ ॥

Transliteration

lubdhakaśvagaṇibhir apāsta-stena-vyāla-parābādha-bhayaṃ ca-lalakṣya-paricayārthaṃ mṛgāraṇyaṃ gacchet

Translation

लुब्धक-श्वगणिभिः अपास्त-स्तेन-व्याल-पराबाध-भयः चल-लक्ष्य-परिचयार्थं मृगारण्यं गच्छेत्।

Word by Word

• लुब्धक: hunters
• Type: Noun
• Root: लुब्धक
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन (समासपूर्वपद/समाहार-निर्देश)

• श्व: dogs
• Type: Noun
• Root: श्वन्
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन (समासपूर्वपद)

• गणिभिः: by reckoners/counters (surveying/recording men)
• Type: Noun
• Root: गणिन्
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-बहुवचन

• अपास्तः: having been removed/kept away
• Type: Participle
• Root: अप + अस् (अपास्त = अप-आस्/अप-स्था धात्वर्थे कृदन्त-विशेषः)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः; ‘(सः) अपास्तः’ = दूरं कृतः/निरस्तः

• तेन: by that/thereby
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: तृतीया-एकवचन; पुं/नपुं (सन्दर्भानुसार)

• व्याल: wild beasts/predators
• Type: Noun
• Root: व्याल
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषसमासपूर्वपद (व्याल-पराबाध-भयम्)

• पराबाध: serious harassment/attack
• Type: Noun
• Root: पर + बाध् (पराबाध)
• Form: स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगे); समासमध्यपद; ‘पराबाध’ = परतः/अत्यर्थं बाधा/उपद्रवः

• भयम्: fear (of severe attacks by wild beasts)
• Type: Noun
• Root: भय
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; समस्तपदम्

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• लल: salt-tract / salt works
• Type: Noun
• Root: लल
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषसमासपूर्वपद (लल-लक्ष्य-परिचय-अर्थम्)

• लक्ष्य: marked points/targets (landmarks)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासमध्यपद; ‘लक्ष्य’ = लक्ष्यस्थानम्/चिह्नित-प्रदेशः

• परिचय: familiarity/knowledge
• Type: Noun
• Root: परि + चि (परिचय)
• Form: पुंलिङ्ग; समासमध्यपद; ‘परिचय’ = परिचितता/ज्ञानम्

• अर्थम्: for the purpose (of)
• Type: Noun
• Root: अर्थ
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; प्रयोजनवाचक (‘for the purpose of’)

• मृग: game animals/deer
• Type: Noun
• Root: मृग
• Form: पुंलिङ्ग; समासपूर्वपद (मृग-अरण्यम्)

• अरण्यम्: the forest (game-forest)
• Type: Noun
• Root: अरण्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; गन्तव्यकर्म

• गच्छेत्: should go
• Type: Verb
• Root: गम्
• Form: लिङ् (विधिलिङ्); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष-एकवचन; विधि/आदेशः

Entities Mentioned

• hunters
• dog-handlers
• thieves
• predators
• game-forest

More Details

FAQs

What policy idea sits behind the hunting excursion here?

Use leisure as structured training—while enforcing layered security (clearance by specialists) to prevent ambush and accidental harm.