Sutra 12
Devanagari script
कल्पकप्रसाधकाः स्नानशुद्धवस्त्रहस्ताः समुद्रमुपकरणमन्तर्वंशिकहस्तादादाय परिचरेयुः ॥ कZ_०१.२१.१२ ॥
Transliteration
kalpakaprasādhakāḥ snānaśuddhavastrahastāḥ samudram upakaraṇam antarvaṃśikahastād ādāya paricareyuḥ ।
Translation
कल्पकप्रसाधकाः स्नाताः शुद्धवस्त्राः शुद्धहस्ताश्च एव परिचरेयुः; उपकरणं च अन्तर्वंशिकहस्ताद् एव आदाय (सेवोपकरणानि) गृह्णीयुः।
Word by Word
कल्पक-प्रसाधकाःbarbers/hairdressers and attendants who dress/adorn (the person)
कल्पक-प्रसाधकाः:
TypeNoun
Rootकल्पक; प्रसाधक
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्गः (समाहार/समुच्चयार्थे द्वन्द्वः)
स्नान-शुद्ध-वस्त्र-हस्ताःhaving hands (and person) clean from bathing and (wearing) clean garments
स्नान-शुद्ध-वस्त्र-हस्ताः:
TypeNoun (Bahuvrihi adjective)
Rootस्नान; शुद्ध; वस्त्र; हस्त
Formप्रथमा-बहुवचनम्, पुंलिङ्गः; बहुव्रीहिः—‘येषां हस्ताः स्नानेन शुद्धवस्त्रैश्च (शुद्धाः)’ इत्यर्थः
समुद्रम्the sea/ocean
समुद्रम्:
TypeNoun
Rootसमुद्र
Formद्वितीया-एकवचनम्, पुंलिङ्गः
उपकरणम्equipment/implements, requisites
उपकरणम्:
TypeNoun
Rootउपकरण
Formद्वितीया-एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गः
अन्तर्वंशिक-हस्तात्from the hand of the inner-palace attendant (antarvaṃśika)
अन्तर्वंशिक-हस्तात्:
TypeNoun (Tatpurusha compound)
Rootअन्तर्वंशिक; हस्त
Formपञ्चमी-एकवचनम्; ‘अन्तर्वंशिकस्य हस्तात्’ इति; हस्त-शब्दः पुंलिङ्गः
आदायhaving taken, taking up
आदाय:
TypeVerb (absolutive)
Rootआ-दा
Formक्त्वान्त (अव्यय), ‘आदाय’ = ‘गृहीत्वा/उपगृह्य’
परिचरेयुःthey should attend upon / serve
परिचरेयुः:
TypeVerb
Rootपरि-चर्
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्
Entities Mentioned
D
dressers/attendants (kalpaka, prasādhaka)I
inner-palace staff (antarvaṃśika)FAQs
To maintain a trusted chain of custody and prevent external substitution or tampering with objects that contact the king.
Public health and anti-sabotage: cleanliness reduces disease risk and also limits concealment of poisons/contaminants on body and clothing.