Sutra 19
Devanagari script
निष्पन्नसस्यमन्यविषयं वा सजनपदो यायात्समुद्रसरस्तटाकानि वा संश्रयेत ॥ कZ_०४.३.१९ ॥
Transliteration
niṣpannasasyamanyaviṣayaṃ vā sajanapado yāyātsamudrasarastaṭākāni vā saṃśrayeta
Translation
सजनपदः निष्पन्नसस्यम् अन्यविषयं यायात्; अथवा समुद्र-सरस्-तटाकानां तटं संश्रयेत।
Word by Word
निष्पन्नproduced, fully ripened/ready (for use)
निष्पन्न:
TypeAdjective (Kṛdanta)
Rootनिष्√पद् (पद्/पद्यते)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि/भूतभावे क्त-प्रत्ययान्त; प्रथमा एकवचनम् (सस्य-विशेषणम्)
सस्यम्crop, grain-produce
सस्यम्:
TypeNoun
Rootसस्य
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचनम्
अन्यother, another
अन्य:
TypeAdjective
Rootअन्य
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचनम् (विषयम्-विशेषणम्)
विषयम्territory, district, region
विषयम्:
TypeNoun
Rootविषय
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचनम्; गन्तव्य-देश/प्रदेशार्थे
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक (either/or)
स-जनपदः(he) together with the people/realm
स-जनपदः:
TypeNoun (compound)
Rootजनपद (सह)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचनम्; ‘सह जनपदेन’ इत्यर्थः
यायात्should go / should move
यायात्:
TypeVerb
Rootया
Formपरस्मैपदी; विधिलिङ् (optative); प्रथमपुरुष; एकवचनम्
समुद्रseas
समुद्र:
TypeNoun
Rootसमुद्र
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया बहुवचनम् (समुद्र-सरस्-तटाकानि इति समाहार-द्वन्द्वे सदस्यः)
सरांसिlakes
सरांसि:
TypeNoun
Rootसरस्
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया बहुवचनम्
तटाकानिtanks, reservoirs
तटाकानि:
TypeNoun
Rootतटाक
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया बहुवचनम्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
संश्रयेतshould take shelter / should resort to
संश्रयेत:
TypeVerb
Rootसम्√श्रि
Formआत्मनेपदी; विधिलिङ् (optative); प्रथमपुरुष; एकवचनम्
Entities Mentioned
P
population (janapada)O
other territory (anya-viṣaya)W
water bodies (sea/lake/tank)FAQs
The ruler’s duty is protective custody of the population; abandonment risks rebellion, depopulation, and revenue collapse.
Water access supports transport, fishing, irrigation, and temporary subsistence when agriculture fails.