Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 7

द्विकर्षहीनातिरिक्ते षट्पणो दण्डः ॥ कZ_०४.२.०७ ॥

dvikarṣahīnātirikte ṣaṭpaṇo daṇḍaḥ

द्विकर्षहीनातिरिक्ते षट्पणो दण्डः।

द्विtwo
द्वि:
TypeNumeral
Rootद्वि
Formपूर्वपद; संख्या-विशेषण; समासाङ्ग (द्विकर्ष- इत्यस्य पूर्वपदम्)
कर्षkarṣa (a unit of weight)
कर्ष:
TypeNoun
Rootकृष् (कर्षण) / कर्ष (द्रव्य-परिमाण)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासे अप्रथक्); ‘कर्ष’ = भार-परिमाण (weight-measure)
हीनdeficient, short by
हीन:
TypeAdjective (Kṛdanta)
Rootही (हानौ) → हीन (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); विशेषण; नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे समासानुरूपम्; ‘हीन’ = कमी/न्यून
अतिरिक्तेin the case of excess (over and above)
अतिरिक्ते:
TypeAdjective (Kṛdanta)
Rootअति + रिक् (विरिक्/रिक्त) → अतिरिक्त (कृदन्त)
Formसप्तमी एकवचन; (पुं/नपुं) ‘अतिरिक्त’ = अधिक/अधिशेष; अधिकरणे सप्तमी
षट्six
षट्:
TypeNumeral
Rootषट्
Formपूर्वपद; संख्या-विशेषण; समासाङ्ग (षट्पण- इत्यस्य पूर्वपदम्)
पणpaṇa (a monetary unit)
पण:
TypeNoun
Rootपण
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (समासे); ‘पण’ = मुद्रा/रजत-मान (coin/money unit)
दण्डःthe fine/penalty
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विधेय (predicate nominative)
K
karṣa
P
paṇa
D
daṇḍa

FAQs

It standardizes enforcement across inspectors and markets, reducing arbitrariness and enabling consistent compliance expectations.