Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 2

शुल्कं दण्डः पौतवं नागरिको लक्षणाध्यक्षो मुद्राध्यक्षः सुरा सूना सूत्रं तैलं घृतं क्षारः सौवर्णिकः पण्यसंस्था वेश्या द्यूतं वास्तुकं कारुशिल्पिगणो देवताध्यक्षो द्वारबहिरिकादेयं च दुर्गम् ॥ कZ_०२.६.०२ ॥

śulkaṃ daṇḍaḥ pautavaṃ nāgariko lakṣaṇādhyakṣo mudrādhyakṣaḥ surā sūnā sūtraṃ tailaṃ ghṛtaṃ kṣāraḥ sauvarṇikaḥ paṇyasaṃsthā veśyā dyūtaṃ vāstukaṃ kāruśilpigaṇo devatādhyakṣo dvārabahirikādeyaṃ ca durgam

दुर्गस्य आयस्थानम्—शुल्कं दण्डः पौतवं नागरिकः लक्षणाध्यक्षः मुद्राध्यक्षः सुरा सूना सूत्रं तैलं घृतं क्षारः सौवर्णिकः पण्यसंस्था वेश्या द्यूतं वास्तुकं कारुशिल्पिगणः देवताध्यक्षः द्वारबहिरिकादेयं च।

शुल्कम्customs duty; toll
शुल्कम्:
TypeNoun
Rootशुल्क
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
दण्डःfine; penalty; punishment
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
पौतवम्weights-and-measures/assay department (pautava)
पौतवम्:
TypeNoun
Rootपौतव
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
नागरिकःcity superintendent; municipal officer
नागरिकः:
TypeNoun
Rootनागरिक
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
लक्षणाध्यक्षःsuperintendent/inspector of marks (standards, identifying marks)
लक्षणाध्यक्षः:
TypeNoun
Rootअध्यक्ष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः लक्षण + अध्यक्ष
मुद्राध्यक्षःsuperintendent of the mint; coinage officer
मुद्राध्यक्षः:
TypeNoun
Rootअध्यक्ष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः मुद्रा + अध्यक्ष
सुराliquor; spirit
सुरा:
TypeNoun
Rootसुरा
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
सूनाslaughterhouse; butchery
सूना:
TypeNoun
Rootसूना
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
सूत्रम्thread; yarn
सूत्रम्:
TypeNoun
Rootसूत्र
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
तैलम्oil
तैलम्:
TypeNoun
Rootतैल
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
घृतम्ghee; clarified butter
घृतम्:
TypeNoun
Rootघृत
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
क्षारःalkali; caustic salt
क्षारः:
TypeNoun
Rootक्षार
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
सौवर्णिकःgoldsmith; worker in gold
सौवर्णिकः:
TypeNoun
Rootसौवर्णिक
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
पण्यसंस्थाmarket organization; trading establishment
पण्यसंस्था:
TypeNoun
Rootसंस्था
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; समासः पण्य + संस्था
वेश्याcourtesan; prostitute
वेश्या:
TypeNoun
Rootवेश्या
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
द्यूतम्gambling; game of dice
द्यूतम्:
TypeNoun
Rootद्यूत
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
वास्तुकम्building works; architecture/construction
वास्तुकम्:
TypeNoun
Rootवास्तुक
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
कारुशिल्पिगणःguild/body of artisans and craftsmen
कारुशिल्पिगणः:
TypeNoun
Rootगण
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः कारु-शिल्पिन् + गण
देवताध्यक्षःsuperintendent of temples/deity establishments
देवताध्यक्षः:
TypeNoun
Rootअध्यक्ष
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; समासः देवता + अध्यक्ष
द्वारबहिरिकादेयम्gate/outpost levy collected outside the city gate
द्वारबहिरिकादेयम्:
TypeNoun
Rootआदेय
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; समासः द्वार-बहिरिक + आदेय
and
:
TypeParticle
Root
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
दुर्गम्fort; fortress
दुर्गम्:
TypeNoun
Rootदुर्ग
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
C
Customs office
C
Courts/penal administration
F
Ferry/ports
M
Municipal administration (nāgarika)
S
Standards/weights office
M
Mint
L
Liquor administration
S
Slaughterhouse
M
Market institution
G
Guilds
T
Temple administration
G
Gate/checkpoint administration

FAQs

To enumerate the predictable, controllable revenue streams of the fortified city—largely regulatory, licensing, and checkpoint-based collections—so they can be budgeted, assigned to offices, and audited.

Liquor (surā), slaughterhouse (sūnā), courtesans (veśyā), and gambling (dyūta) indicate licensing/monopoly-style control with fiscal extraction.