Sutra 21
Devanagari script
लुब्धकश्वगणिभिरपास्तस्तेनाव्यालपराबाधभयमृतुविभक्तमरण्यं चारयेयुः ॥ कZ_०२.२९.२१ ॥
Transliteration
lubdhakaśvagaṇibhirapāstastenāvyālaparābādhabhayamṛtuvibhaktamaraṇyaṃ cārayeyuḥ
Translation
लुब्धकैः श्वगणिभिः गणिभिश्च सह स्तेनव्यालादिभयापास्तं, ऋतुविभक्तेषु अरण्यप्रदेशेषु गोचरं चारयेयुः।
Word by Word
लुब्धकhunters
लुब्धक:
TypeNoun
Rootलुब्धक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन (कर्तृपद)
श्वगणिभिःwith dog-handlers / with a pack (of dogs)
श्वगणिभिः:
TypeNoun
Rootश्वगणि
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-बहुवचन (करण/सहकारक)
अपास्तःcleared out / driven away (of threats)
अपास्तः:
TypeParticiple
Rootअप-√अस् (असँ भुवि) / अपास्त (कृदन्त-विशेष)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘अरण्यं’ इत्यस्य विशेषणम्
तेनthereby / by that (means)
तेन:
TypePronoun
Rootतद्
Formतृतीया-एकवचन; साधन/हेतु (तस्मात्/तेन कारणेन)
अव्यालपराबाधभयम्(a forest) free from fear of wild beasts and hostile harassment
अव्यालपराबाधभयम्:
TypeNoun
Rootअव्याल-पराबाध-भय
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘अरण्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्; अव्यालम् (न व्यालः), पराबाधा (परैः बाधा), भयम् (भय) — यस्मिन् तत्
ऋतुविभक्तम्divided/regulated according to seasons
ऋतुविभक्तम्:
TypeParticiple
Rootऋतु-विभक्त
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; ‘अरण्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्; ‘ऋतुभिः विभक्तम्’ = ऋतूनुसारं विभागीकृतम्
अरण्यम्the forest (tract)
अरण्यम्:
TypeNoun
Rootअरण्य
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन (कर्मपद)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चय-अव्यय
आचरयेयुःthey should manage/maintain (it); they should patrol/operate (it)
आचरयेयुः:
TypeVerb
Rootआ-√चर् (चरँ गतौ/आचरणे)
Formलिङ् (विधिलिङ्); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; बहुवचन; विधि/आदेशः
Entities Mentioned
H
hunters (lubdhaka)D
dogs (śva)T
trackers/gaṇiT
thieves (stena)W
wild beasts (vyāla)F
forest pasture (araṇya)FAQs
It implies planned rotation and allocation of grazing grounds to prevent overuse and to match forage availability, reducing loss and conflict.
Kauṭilya integrates security and logistics: deterrence, pursuit capability, and monitoring are embedded into routine economic activity.