Sutra 30
Devanagari script
प्रशीर्णं च पुष्पफलं देवकार्यार्थं व्रीहियवमाग्रयणार्थं श्रोत्रियास्तपस्विनश्चाहरेयुः राशिमूलमुञ्छवृत्तयः ॥ कZ_०२.२४.३० ॥
Transliteration
praśīrṇaṃ ca puṣpaphalaṃ devakāryārthaṃ vrīhiyavamāgrayaṇārthaṃ śrotriyāstapasvinaścāhareyuḥ rāśimūlamuñchavṛttayaḥ
Translation
प्रशीर्णं पुष्पफलं देवकार्यार्थं संगृह्णीयात्। श्रोत्रियास्तपस्विनश्च आग्रयणार्थं व्रीहियवम् आहरेयुः—राशिमूलात् मूलात् च उञ्छवृत्तयः।
Word by Word
प्रशीर्णम्scattered, fallen down (e.g., fallen grains/produce)
प्रशीर्णम्:
TypeAdjective/Participle
Rootप्र-शीर्ण (√शॄ/√शृ + क्त)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; भूतकृदन्त (क्त), विशेषणम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
पुष्पफलम्flowers and fruits
पुष्पफलम्:
TypeNoun
Rootपुष्प + फल
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; समाहार/द्वन्द्वभावे ‘flowers and fruits’ इत्यर्थे समासवत् प्रयोगः
देवकार्यार्थम्for divine/temple purposes (for religious rites)
देवकार्यार्थम्:
TypeNoun (compound used adverbially)
Rootदेव + कार्य + अर्थ
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; प्रयोजनार्थे (अर्थम् = for the purpose of)
व्रीहियवम्rice and barley
व्रीहियवम्:
TypeNoun
Rootव्रीहि + यव
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (समाहारद्वन्द्व); ‘rice and barley’
आग्रयणार्थम्for the āgrayaṇa (first-fruits/harvest-offering) purpose
आग्रयणार्थम्:
TypeNoun (compound used adverbially)
Rootआग्रयण + अर्थ
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; प्रयोजनार्थे
श्रोत्रियाःVedic scholars (śrotriyas)
श्रोत्रियाः:
TypeNoun
Rootश्रोत्रिय
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्
तपस्विनःascetics, practitioners of austerities
तपस्विनः:
TypeNoun
Rootतपस्विन्
Formपुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
आहरेयुःshould collect/bring (take away)
आहरेयुः:
TypeVerb
Rootआ-√हृ
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः बहुवचनम्
राशिमूलम्(from) the base of the heap/stack
राशिमूलम्:
TypeNoun/Adjective (compound)
Rootराशि + मूल
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; ‘राशेः मूलम्’/‘राशिमूलकं’ इत्यर्थे
उञ्छवृत्तयःthose whose livelihood is gleaning (uñcha-livers)
उञ्छवृत्तयः:
TypeNoun (compound)
Rootउञ्छ + वृत्ति
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; बहुव्रीह्यर्थे ‘उञ्छवृत्तिः यस्य’ इति समुदायार्थः (those whose livelihood is gleaning)
Entities Mentioned
D
deva-kārya (ritual establishment)Ś
śrotriyaT
tapasvinV
vrīhiY
yavaĀ
āgrayaṇaFAQs
It permits collection for sanctioned ritual and subsistence categories, but narrows it to low-impact sources (fallen produce, gleanings), protecting core revenue while maintaining legitimacy.